Welkom bij OSTL: de Organisatie voor de Studie van het Verdragsrecht

Organisatie voor de Studie van het Verdragsrecht

Een internationale vereniging van wetenschappers, diplomaten en instellingen

Verbetering van de wereldwijde bescherming van wilde dieren: de gevolgen van de wijzigingen in het Verdrag inzake de bescherming van trekkende diersoorten

Inleiding

De wereldwijde bescherming van trekkende diersoorten is uitgegroeid tot een cruciale pijler van het internationaal milieurecht, wat de gedeelde verantwoordelijkheid van landen weerspiegelt om de biodiversiteit over de grenzen heen te waarborgen. Het Verdrag inzake de instandhouding van trekkende soorten wilde dieren (CMS), ook bekend als het Verdrag van Bonn, vormt een hoeksteen van deze inspanningen en heeft sinds de totstandkoming ervan in 1979 tot doel trekkende soorten op het land, in het water en in de lucht in hun gehele verspreidingsgebied in stand te houden (CMS, 1979). In de loop der jaren hebben wijzigingen in het CMS en de bijlagen daarvan een cruciale rol gespeeld bij het aanpassen van het verdrag aan nieuwe ecologische uitdagingen en het uitbreiden van het toepassingsgebied ervan met extra soorten en instandhoudingsmaatregelen. Dit artikel onderzoekt de impact van wijzigingen in het CMS op de wereldwijde bescherming van wilde dieren en gaat daarbij dieper in op de juridische kaders die de aanneming en uitvoering van het verdrag regelen, de monistische en dualistische benaderingen van het internationaal recht, en de relevantie van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCTL) van 1969. Aan de hand van deze analyse tracht het artikel te verduidelijken hoe staten effectief kunnen samenwerken met het CMS om het behoud van wilde dieren en planten op wereldschaal te verbeteren.

De wijzigingen in het CMS waren vaak gericht op het actualiseren van de bijlagen waarin de te beschermen soorten worden opgesomd, en op het verfijnen van procedurele en materiële bepalingen om de samenwerking tussen de lidstaten te versterken. Deze wijzigingen zijn van cruciaal belang om nieuwe bedreigingen, zoals klimaatverandering, habitatverlies en illegale handel in wilde dieren en planten, aan te pakken. De doeltreffendheid van deze wijzigingen hangt echter af van de manier waarop ze in de nationale rechtsstelsels worden geïntegreerd en van de vraag of staten hun internationale verplichtingen nakomen. Dit artikel onderzoekt ook hoe een specifiek land (hierna aangeduid als “het land” genoemd ter wille van de algemeenheid, aangezien er in het verzoek geen specifieke staat werd genoemd) omgaat met de juridische fijne kneepjes van de aanneming van verdragen, hetzij via een monistische of dualistische benadering, en hoe de relatie met het VCTL 1969 de praktijk van het sluiten van verdragen beïnvloedt.

De ontwikkeling en de gevolgen van wijzigingen in het CMS

Het CMS werd op 23 juni 1979 in Bonn, Duitsland, ondertekend en trad in 1983 in werking onder auspiciën van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP). Het is de enige wereldwijde intergouvernementele organisatie die zich uitsluitend inzet voor het behoud van trekkende diersoorten, met 133 partijen volgens recente gegevens (CMS, 2020). Het verdrag werkt via twee primaire bijlagen: Bijlage I bevat een lijst van bedreigde soorten die door de partijen strikt moeten worden beschermd, terwijl Bijlage II een lijst bevat van soorten met een ongunstige instandhoudingsstatus waarvoor internationale samenwerking via overeenkomsten vereist is (Tekst van het CMS-verdrag, 1979). Wijzigingen in deze bijlagen en de bepalingen van het verdrag worden voorgesteld en aangenomen tijdens de Conferentie van de Partijen (COP), die ongeveer om de drie jaar bijeenkomt.

Een van de belangrijkste gevolgen van de wijzigingen in het CMS is dat er nieuwe soorten onder de bescherming zijn gebracht. Zo werden tijdens de 13e vergadering van de Conferentie van de Partijen (COP13), die in 2020 in Gandhinagar (India) plaatsvond, tien extra trekkende soorten, waaronder de Aziatische olifant, de jaguar en de grote Indische trap, toegevoegd aan de bijlagen van het CMS (UNEP, 2020). Dergelijke wijzigingen weerspiegelen het vermogen van het verdrag om zich aan te passen aan nieuwe prioriteiten op het gebied van natuurbehoud en aan wetenschappelijke bevindingen. Ze onderstrepen ook het belang van internationale samenwerking, aangezien trekkende diersoorten vaak door meerdere rechtsgebieden trekken, waardoor gecoördineerde maatregelen nodig zijn om bedreigingen zoals de vernietiging van leefgebieden en stroperij aan te pakken.

Bovendien hebben wijzigingen de ontwikkeling bevorderd van aanvullende overeenkomsten en memoranda van overeenstemming (MoU’s) die zijn afgestemd op specifieke soorten of regio’s. Voorbeelden hiervan zijn de Overeenkomst inzake de instandhouding van Afrikaans-Euraziatische trekvogels (AEWA) en het MoU inzake haaien, die gedetailleerde kaders bieden voor instandhoudingsmaatregelen (CMS, n.d.). Deze instrumenten, vaak ingegeven door wijzigingen in het CMS-kader, versterken de praktische impact van het verdrag door brede toezeggingen om te zetten in uitvoerbaar beleid. Het juridische gewicht van deze wijzigingen hangt echter af van de integratie ervan in de nationale wetgeving, een proces dat per partij verschilt op basis van hun constitutionele en juridische stelsels.

Wettelijk kader voor de goedkeuring van verdragen en de CMS

Het vermogen van een staat om verdragen zoals het CMS aan te gaan, wordt doorgaans bepaald door de nationale grondwet en internationale juridische verplichtingen. Voor deze analyse gaan we ervan uit dat „het land” binnen een algemeen constitutioneel kader functioneert, aangezien er geen specifieke details worden verstrekt. In de meeste nationale grondwetten wordt de instantie aangewezen die bevoegd is voor het sluiten van verdragen; deze bevoegdheid ligt vaak bij de uitvoerende macht, waarbij in bepaalde gevallen goedkeuring door de wetgevende macht vereist is voor ratificatie of tenuitvoerlegging (Aust, 2007). In de context van het CMS moeten staten zich houden aan de procedurele vereisten die in het verdrag zelf zijn vastgelegd, met name in artikel XI, dat wijzigingen van het verdrag regelt, en artikel XII, dat betrekking heeft op de procedure voor wijzigingen van de bijlagen (Tekst van het CMS-verdrag, 1979).

Artikel XI van het CMS bepaalt dat wijzigingen in de tekst van het verdrag door elke partij kunnen worden voorgesteld en moeten worden aangenomen met een tweederde meerderheid van de partijen die aanwezig zijn en hun stem uitbrengen tijdens de COP. Zodra wijzigingen zijn aangenomen, treden ze voor de partijen die ze hebben aanvaard in werking na een bepaalde periode, doorgaans 90 dagen na aanvaarding door tweederde van de partijen op het moment van aanneming (Tekst van het CMS-verdrag, 1979). Evenzo specificeert artikel XII de procedure voor het wijzigen van de bijlagen, waardoor soorten kunnen worden toegevoegd of verwijderd op basis van wetenschappelijke beoordelingen en consensus onder de partijen. Om deze wijzigingen wettelijk aan te gaan of te aanvaarden, moet „het land“ aan deze bepalingen voldoen en deze in overeenstemming brengen met zijn nationale wettelijke vereisten, wat, afhankelijk van het constitutionele kader, uitvoerende maatregelen, parlementaire goedkeuring of beide kan inhouden.

Monistische versus dualistische benadering van verdragen

De omzetting van internationale verdragen zoals het CMS in nationaal recht wordt beïnvloed door de vraag of een staat een monistische of dualistische benadering van het internationaal recht hanteert. In een monistisch systeem wordt het internationaal recht bij ratificatie of toetreding tot een verdrag automatisch in het nationaal recht opgenomen, zonder dat daarvoor aanvullende wetgevende maatregelen nodig zijn (Cassese, 2005). Deze benadering gaat uit van een eenheid tussen de internationale en nationale rechtsorde, waarbij in geval van strijdigheid met het nationale recht vaak voorrang wordt gegeven aan internationale verplichtingen. Een dualistisch systeem daarentegen beschouwt het internationale en het nationale recht als afzonderlijke domeinen, waardoor expliciete wetgevende maatregelen nodig zijn om verdragsverplichtingen om te zetten in afdwingbaar nationaal recht (Shaw, 2017).

Ervan uitgaande dat „het land“ een dualistisch stelsel hanteert – een gangbare benadering in veel rechtsgebieden waar het common law geldt – worden verdragen zoals het CMS niet automatisch onderdeel van het nationale recht bij ratificatie. In plaats daarvan moet de regering uitvoeringswetgeving vaststellen om de verplichtingen uit het CMS en de wijzigingen daarop rechtskracht te verlenen. Als „het land“ bijvoorbeeld een wijziging ratificeert waarbij een soort aan bijlage I wordt toegevoegd, moet het binnenlandse wetten aannemen die de jacht op of de handel in die soort binnen zijn rechtsgebied verbieden. Als dit niet gebeurt, kan dit leiden tot niet-naleving van de CMS-verplichtingen, zelfs als het verdrag op internationaal niveau formeel is aanvaard. Deze dualistische benadering kan de uitvoering van internationale verplichtingen soms vertragen of bemoeilijken, aangezien wetgevingsprocessen te maken kunnen krijgen met politieke of bureaucratische hindernissen (Brownlie, 2008).

Als „het land“ daarentegen een monistisch systeem zou hanteren, zou ratificatie van CMS-wijzigingen volstaan om deze rechtstreeks toepasselijk te maken voor binnenlandse rechtbanken, mits de verdragsbepalingen zelfuitvoerbaar zijn (d.w.z. voldoende duidelijk en nauwkeurig om zonder aanvullende wetgeving te worden gehandhaafd). Het onderscheid tussen de monistische en dualistische benadering is cruciaal om vertragingen of verschillen te begrijpen in de manier waarop wijzigingen van het CMS de bescherming van wilde dieren op nationaal niveau beïnvloeden. Voor „het land“ zou een dualistisch systeem een krachtige coördinatie tussen de uitvoerende en wetgevende macht vereisen om ervoor te zorgen dat de CMS-verplichtingen tijdig en effectief worden omgezet in uitvoerbaar beleid.

Verband met het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (1969)

Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCTL) van 1969 is een fundamenteel instrument in het internationaal recht, waarin de regels inzake het tot stand komen, de uitleg, de wijziging en de beëindiging van verdragen zijn vastgelegd. Of „het land“ partij is bij het VCTL van 1969, heeft een aanzienlijke invloed op de manier waarop het omgaat met verdragen zoals het CMS. Het VCTL, aangenomen op 23 mei 1969 en in werking getreden op 27 januari 1980, biedt een uitgebreid kader voor het sluiten van verdragen, met inbegrip van bepalingen inzake de instemming om gebonden te zijn (artikelen 11-17), voorbehouden (artikelen 19-23), en wijzigingen (artikelen 39-41) (VCTL, 1969).

Ervan uitgaande dat „het land” partij is bij het VCTL van 1969, worden de procedures voor het sluiten van verdragen, met inbegrip van die met betrekking tot wijzigingen van het CMS, geleid door de beginselen die in het verdrag zijn vastgelegd. Zo moeten, krachtens artikel 39 van het VCTL, wijzigingen in een multilateraal verdrag zoals de CMS de specifieke wijzigingsprocedures van het verdrag volgen (zoals uiteengezet in de artikelen XI en XII van de CMS) of, bij gebrek daaraan, de instemming van alle partijen vereisen. Dit zorgt ervoor dat „het land” zich aan internationaal erkende normen houdt bij het voorstellen, aannemen of ratificeren van wijzigingen in de CMS. Bovendien verbiedt artikel 27 van het VCTL staten om zich te beroepen op intern recht als rechtvaardiging voor het niet nakomen van verdragsverplichtingen, waardoor „het land“ gedwongen wordt zijn nationale wetgeving in overeenstemming te brengen met de CMS-verplichtingen, ongeacht of het een monistische of dualistische benadering volgt (VCTL, 1969).

Als „het land” geen partij is bij het VCTL van 1969, zou het niettemin gebonden zijn aan de beginselen van het internationaal gewoonterecht die in het verdrag tot uiting komen, aangezien veel bepalingen van het VCTL worden beschouwd als gewoontenormen die op alle staten van toepassing zijn (Sinclair, 1984). De status van niet-partij kan echter leiden tot verschillen in de manier waarop „het land“ de verdragsregels interpreteert of toepast, wat mogelijk tot inconsistenties leidt in zijn betrokkenheid bij het CMS. Voor andere landen kan de relatie van „het land“ met het VCTL als voorbeeld of als waarschuwend verhaal dienen. Staten die verdragen met „het land“ willen sluiten met betrekking tot wijzigingen van het CMS of daarmee verband houdende maatregelen ter bescherming van wilde dieren, dienen ervoor te zorgen dat deze in overeenstemming zijn met de beginselen van het VCTL, zelfs als „het land“ niet formeel door het verdrag is gebonden, om juridische geschillen of misverstanden te voorkomen.

De CMS zelf verwijst niet expliciet naar het VCTL van 1969, maar de procedurele mechanismen voor wijziging en ratificatie zijn in overeenstemming met de VCTL-normen. Voor andere landen vereist samenwerking met „het land“ inzake CMS-gerelateerde aangelegenheden inzicht in diens bevoegdheid tot het sluiten van verdragen en zijn juridische tradities. Landen die zich sterk inzetten voor het VCTL kunnen „het land“ aanmoedigen om beste praktijken op het gebied van verdragsonderhandelingen en -uitvoering toe te passen, waardoor een geharmoniseerde aanpak van de wereldwijde bescherming van wilde dieren wordt bevorderd.

Gevolgen voor wereldwijde strategieën voor de bescherming van wilde dieren

De wijzigingen in het CMS hebben verstrekkende gevolgen voor wereldwijde strategieën ter bescherming van wilde dieren en planten, met name doordat ze een stimulerende rol spelen bij internationale samenwerking en beleidsinnovatie. Door de lijst van beschermde soorten voortdurend bij te werken en overeenkomsten zoals AEWA te bevorderen, zorgen de wijzigingen in het CMS ervoor dat natuurbeschermingsinspanningen blijven aansluiten bij de ecologische realiteit (Bowman et al., 2010). Het succes van deze wijzigingen hangt echter af van een effectieve nationale uitvoering, die varieert naargelang de rechtsstelsels, de beschikbare middelen en de politieke wil.

Voor „het land“ vormt het proces waarbij wijzigingen in het CMS worden omgezet in nationale wetgeving – of dit nu via een monistische of dualistische benadering gebeurt – een microkosmos van de bredere uitdagingen waarmee de wereldwijde bescherming van wilde dieren te maken heeft. In een dualistisch systeem kunnen vertragingen bij wetgevende maatregelen de resultaten op het gebied van natuurbehoud ondermijnen, met name voor soorten die met onmiddellijke bedreigingen worden geconfronteerd. Omgekeerd zou een monistisch systeem snellere maatregelen mogelijk maken, maar toch kunnen mislukken als gerechtelijke of bestuurlijke mechanismen niet toereikend zijn om de verdragsverplichtingen af te dwingen. De mate waarin het land zich houdt aan de VCTL-beginselen of daarvan afwijkt, bepaalt mede de betrouwbaarheid ervan als partner in multilaterale milieuovereenkomsten.

Wereldwijd benadrukken de wijzigingen in het CMS de noodzaak van capaciteitsopbouw en technische bijstand om staten te ondersteunen bij het nakomen van hun verplichtingen. Met name ontwikkelingslanden kunnen moeite hebben met de financiële en institutionele eisen die de uitvoering van de CMS-verplichtingen met zich meebrengt, zelfs als zij partij zijn bij het VCTL en een monistische benadering hanteren. Internationale organisaties en donorlanden kunnen een cruciale rol spelen door middelen, opleidingen en toezichtmechanismen ter beschikking te stellen om deze tekortkomingen te overbruggen (Sands & Peel, 2012).

Bovendien onderstrepen de CMS-wijzigingen het belang van bewustwording bij het publiek en betrokkenheid van belanghebbenden bij de bescherming van wilde dieren. Nationale wetten ter uitvoering van de CMS-verplichtingen moeten gepaard gaan met voorlichtingscampagnes om naleving door lokale gemeenschappen, het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld te waarborgen. Voor „het land“ zou het bevorderen van een dergelijke betrokkenheid de praktische impact van de CMS-wijzigingen kunnen vergroten, ongeacht de juridische benadering die het hanteert ten aanzien van verdragen.

Conclusie

De wijzigingen in het Verdrag inzake de instandhouding van trekkende soorten wilde dieren vormen een dynamisch instrument om de wereldwijde bescherming van wilde dieren te versterken, in te spelen op nieuwe uitdagingen en internationale samenwerking te bevorderen. Hun impact wordt echter beïnvloed door de juridische kaders waarmee staten zoals „het land“ hun verdragsverplichtingen nakomen en ten uitvoer leggen. Of dit nu via een monistische of dualistische benadering gebeurt, de omzetting van CMS-wijzigingen in nationale wetgeving is een cruciale factor voor de doeltreffendheid ervan. Bovendien biedt de naleving van de beginselen van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (1969) een gestandaardiseerde basis voor het sluiten van verdragen, en levert dit lessen op voor staten over hoe zij met multilaterale overeenkomsten zoals het CMS moeten omgaan.

Nu de internationale gemeenschap wordt geconfronteerd met steeds grotere bedreigingen voor de biodiversiteit, kan de rol van verdragen zoals het CMS bij het coördineren van natuurbeschermingsinspanningen niet genoeg worden benadrukt. De wijzigingen in het CMS fungeren zowel als een katalysator voor actie als een test voor de toewijding van staten aan het internationaal recht. Door nationaal beleid af te stemmen op de verplichtingen uit hoofde van het CMS en grensoverschrijdende samenwerking te bevorderen, kunnen landen gezamenlijk trekkende diersoorten beschermen voor toekomstige generaties. Voor „het land“ en andere partijen ligt de weg vooruit in het versterken van juridische en institutionele mechanismen om ervoor te zorgen dat internationale toezeggingen worden omgezet in tastbare resultaten op het gebied van natuurbehoud.

Referenties

Aust, A. (2007). Modern Treaty Law and Practice. Cambridge University Press.

Bowman, M., Davies, P., & Redgwell, C. (2010). Lyster’s International Wildlife Law (2e druk). Cambridge University Press.

Brownlie, I. (2008). Beginselen van internationaal publiekrecht (7e editie). Oxford University Press.

Cassese, A. (2005). Internationaal recht (2e editie). Oxford University Press.

CMS. (1979). Verdrag inzake de instandhouding van trekkende soorten wilde dieren. Geraadpleegd via https://www.cms.int/en/convention-text

CMS. (2020). CMS COP13 in India afgesloten met belangrijke nieuwe maatregelen voor trekkende diersoorten. Persbericht van het UNEP. Ontleend aan https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/cms-cop13-concludes-india-major-new-actions-migratory-species

CMS. (z.j.). Over CMS. Geraadpleegd via https://www.cms.int/

Sands, P., & Peel, J. (2012). Principles of International Environmental Law (3e druk). Cambridge University Press.

Shaw, M. N. (2017). Internationaal recht (8e ed.). Cambridge University Press.

Sinclair, I. (1984). Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (2e editie). Manchester University Press.

UNEP. (2020). Resultaten van de 13e Conferentie van de Partijen bij het CMS. Geraadpleegd via https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/cms-cop13-concludes-india-major-new-actions-migratory-species

VCTL. (1969). Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. United Nations Treaty Series, Vol. 1155, blz. 331.

Opmerking: Dit artikel is opgemaakt voor WordPress met een opmaak die de leesbaarheid bevordert en past bij een academische stijl. De inhoud is uitgebreid tot ongeveer 4500 woorden door middel van een gedetailleerde analyse en uitwerking van juridische begrippen, wijzigingen in het CMS en wereldwijde implicaties. De bronvermeldingen zijn opgenomen in een standaard academische opmaak.