Welkom bij OSTL: de Organisatie voor de Studie van het Verdragsrecht

Organisatie voor de Studie van het Verdragsrecht

Een internationale vereniging van wetenschappers, diplomaten en instellingen

Gelijkheid bevorderen: het aanpakken van discriminatie op de werkplek in het kader van het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen

Inleiding

Discriminatie op de werkplek blijft wereldwijd een wijdverbreide belemmering voor het bereiken van gendergelijkheid. Ondanks aanzienlijke vooruitgang bij de erkenning van vrouwenrechten blijven er in diverse contexten ongelijkheden bestaan op het gebied van kansen op de arbeidsmarkt, beloning en behandeling. Het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie tegen vrouwen (CEDAW), dat op 18 december 1979 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties werd aangenomen en op 3 september 1981 in werking trad, vormt een hoeksteen van het internationale rechtskader dat gericht is op het ontmantelen van systematische discriminatie tegen vrouwen (Verenigde Naties, 1979). CEDAW, vaak aangeduid als de internationale verklaring van de rechten van de vrouw, biedt een krachtig mechanisme om discriminatie op de werkplek aan te pakken door middel van bindende verplichtingen voor de verdragsluitende staten om discriminerende praktijken uit te bannen en gelijkheid te bevorderen.

In dit artikel wordt onderzocht hoe het CEDAW kan worden ingezet om discriminatie op de werkplek tegen te gaan, met bijzondere aandacht voor de wettelijke bepalingen, de uitdagingen bij de tenuitvoerlegging en de wisselwerking met nationale rechtsstelsels. Gezien de hypothetische setting van een land dat hierna „Egalitaria“ wordt genoemd, wordt in deze bespreking ook onderzocht hoe Egalitaria omgaat met internationale verdragen, waaronder CEDAW, het Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme (ICSFT) en het Verdrag inzake de rechten van het kind (CRC). De analyse omvat een beoordeling van de benadering van het internationaal recht door Egalitaria (monistisch of dualistisch), de status van het land in het kader van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969, en de implicaties voor de omgang met verdragen, zowel binnen Egalitaria zelf als in de rol van het land als model voor andere naties.

CEDAW en discriminatie op de werkplek: een juridisch kader

Het CEDAW vormt een alomvattend kader voor de aanpak van discriminatie van vrouwen op alle terreinen van het leven, met inbegrip van de werkplek. Artikel 1 van het CEDAW definieert discriminatie van vrouwen als „elk onderscheid, elke uitsluiting of elke beperking op grond van geslacht die tot gevolg of tot doel heeft de erkenning, het genot of de uitoefening door vrouwen van… van mensenrechten en fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal, cultureel, burgerlijk of enig ander gebied” (Verenigde Naties, 1979). Deze brede definitie omvat diverse vormen van discriminatie op de werkplek, waaronder ongelijke beloning, beperkte toegang tot promoties, seksuele intimidatie en discriminatie in verband met zwangerschap.

Artikel 11 van het CEDAW heeft specifiek betrekking op arbeidsrechten en verplicht de verdragsluitende staten om passende maatregelen te nemen om discriminatie van vrouwen op het gebied van werkgelegenheid uit te bannen. Deze maatregelen omvatten het waarborgen van gelijke toegang tot werkgelegenheid, het recht op gelijke beloning voor gelijkwaardig werk, veilige arbeidsomstandigheden en bescherming tegen ontslag wegens zwangerschap of burgerlijke staat (Verenigde Naties, 1979). Bovendien worden de verdragsluitende staten aangemoedigd om sociale voorzieningen, zoals kinderopvang, aan te bieden, zodat vrouwen hun gezinsverplichtingen kunnen combineren met hun werkverplichtingen. Het Comité voor de uitbanning van discriminatie tegen vrouwen, opgericht krachtens artikel 17 van het CEDAW, houdt toezicht op de naleving door middel van periodieke rapporten van de verdragsluitende staten en doet algemene aanbevelingen ter begeleiding van de uitvoering.

Ondanks deze bepalingen blijft discriminatie op de werkplek bestaan als gevolg van structurele ongelijkheden, culturele normen en ontoereikende handhavingsmechanismen in veel landen. Zo verdienen vrouwen wereldwijd volgens schattingen van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO, 2020) ongeveer 77 cent voor elke dollar die mannen voor vergelijkbaar werk verdienen. De doeltreffendheid van het CEDAW bij het aanpakken van deze ongelijkheden hangt af van de integratie ervan in nationale rechtsstelsels en van de politieke wil van de verdragsluitende staten om antidiscriminatiebeleid vast te stellen en te handhaven.

Het juridisch kader van Egalitaria voor het aangaan van verdragen

Om te begrijpen hoe het CEDAW kan worden toegepast om discriminatie op de werkplek in Egalitaria aan te pakken, is het van essentieel belang om het wettelijke kader van het land voor het aangaan en uitvoeren van internationale verdragen te onderzoeken. De benadering van Egalitaria ten aanzien van het internationaal recht, het proces van verdragsratificatie en de omzetting van verdragsverplichtingen in nationale wetgeving bieden een cruciale context voor het beoordelen van de potentiële impact van CEDAW, naast andere belangrijke verdragen zoals het ICSFT en het CRC.

In Egalitaria wordt het proces van het sluiten van verdragen geregeld door de nationale grondwet, waarin de rollen van de uitvoerende en wetgevende macht bij het sluiten van verdragen zijn vastgelegd. Volgens artikel 45 van de Egalitaire Grondwet heeft de president de bevoegdheid om namens de staat te onderhandelen over internationale verdragen en deze te ondertekenen, onder voorbehoud van ratificatie door een tweederde meerderheid in de Nationale Assemblee (Egalitaire Grondwet, art. 45). Deze bepaling zorgt ervoor dat verdragen, zodra ze zijn geratificeerd, aanzienlijk politiek gewicht in de schaal leggen en een brede consensus binnen de regering weerspiegelen. Artikel 46 bepaalt verder dat geratificeerde verdragen deel gaan uitmaken van de nationale rechtsorde, maar dat er mogelijk uitvoeringswetgeving nodig is om ze rechtstreeks afdwingbaar te maken voor binnenlandse rechtbanken (Egalitaire Grondwet, art. 46).

De betrokkenheid van Egalitaria bij specifieke verdragen, zoals het CEDAW, het ICSFT en het CRC, illustreert dit constitutionele proces. Het CEDAW werd op 15 juli 1982 door Egalitaria ondertekend en op 5 augustus 1983 geratificeerd, wat blijk gaf van een vroege inzet voor gendergelijkheid. Evenzo werd het ICSFT, dat in 1999 door de Verenigde Naties werd aangenomen om de financiering van terrorisme te bestrijden, in 2002 door Egalitaria geratificeerd na een uitgebreid wetgevend debat over veiligheids- en financiële regelgeving (Verenigde Naties, 1999). Het Verdrag inzake de rechten van het kind (CRC), dat bescherming biedt voor de rechten van kinderen, werd in 1991 door Egalitaria geratificeerd, wat een weerspiegeling was van de toewijding aan de bescherming van kwetsbare bevolkingsgroepen (Verenigde Naties, 1989). In elk geval vereiste de ratificatie naleving van het grondwettelijke voorschrift dat de Nationale Assemblee haar goedkeuring moest verlenen, om te waarborgen dat deze verdragen in overeenstemming zijn met de nationale prioriteiten en wettelijke normen.

Monistische of dualistische benadering: het standpunt van Egalitaria ten aanzien van het internationaal recht

Een cruciaal aspect van Egalitaria’s benadering van verdragen is de manier waarop het internationaal recht in het nationale rechtsstelsel wordt geïntegreerd; deze benadering kan worden aangeduid als monistisch of dualistisch. In een monistisch systeem worden geratificeerde verdragen automatisch onderdeel van het nationale recht zonder dat daarvoor aanvullende wetgeving nodig is, terwijl in een dualistisch systeem specifieke nationale wetgeving vereist is om verdragsverplichtingen om te zetten in afdwingbaar nationaal recht (Cassese, 2005).

Egalitaria hanteert een dualistische benadering, zoals blijkt uit artikel 46 van de grondwet, waarin wordt bepaald dat geratificeerde verdragen weliswaar als bindend worden erkend, maar dat de rechtstreekse toepassing ervan door binnenlandse rechtbanken afhankelijk is van de goedkeuring van uitvoeringswetgeving (Grondwet van Egalitaria, art. 46). Dit betekent dat, wil het CEDAW discriminatie op de werkplek in Egalitaria effectief aanpakken, de Nationale Assemblee specifieke wetten moet vaststellen of bestaande arbeidswetgeving moet aanpassen om deze in overeenstemming te brengen met de bepalingen van het CEDAW. Zo heeft Egalitaria na de ratificatie van het CEDAW in 1983 de Wet inzake gendergelijkheid op de arbeidsmarkt van 1985 ingevoerd, waarmee belangrijke elementen van artikel 11 van het CEDAW, zoals gelijke beloning en bescherming tijdens het moederschap, in de nationale wetgeving werden opgenomen. Er blijven echter hiaten bestaan in de handhaving, met name wat betreft intimidatie op de werkplek en de toegang tot kinderopvangfaciliteiten.

Evenzo vereiste de tenuitvoerlegging van het ICSFT in Egalitaria de goedkeuring van de Wet ter bestrijding van de financiering van terrorisme van 2003, die de financiering van terroristische activiteiten strafbaar stelde en mechanismen voor internationale samenwerking instelde in overeenstemming met de verplichtingen van het verdrag (Verenigde Naties, 1999). De bepalingen van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind (CRC) werden in de nationale wetgeving opgenomen via de Wet ter bescherming van de rechten van het kind van 1992, waarmee de nationale wetgeving werd afgestemd op de nadruk die het CRC legt op onderwijs, gezondheid en bescherming tegen uitbuiting (Verenigde Naties, 1989). De dualistische benadering in Egalitaria zorgt ervoor dat internationale verplichtingen zorgvuldig worden afgestemd op de binnenlandse juridische en culturele context, hoewel dit de onmiddellijke toepassing van verdragsverplichtingen kan vertragen vanwege het wetgevingsproces.

Egalitaria en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969

Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT), aangenomen in 1969, vormt het fundamentele kader voor het sluiten, interpreteren en beëindigen van internationale verdragen (Verenigde Naties, 1969). Of Egalitaria partij is bij het VCLT is van belang voor de vraag hoe het land omgaat met verdragen zoals het CEDAW, het ICSFT en het CRC, en in hoeverre het als voorbeeld kan dienen voor andere landen bij het sluiten van verdragen.

Egalitaria heeft het VCLT op 23 mei 1969 ondertekend en op 27 januari 1980 geratificeerd, waarmee het zich heeft verbonden aan de beginselen van het verdragsrecht (Verenigde Naties, 1969). Als partij bij het VCLT houdt Egalitaria zich aan belangrijke bepalingen, zoals de verplichting om verdragen te goeder trouw na te komen (artikel 26, VCLT), de regels voor de uitlegging van verdragen (artikelen 31-33, VCLT) en het verbod op voorbehouden die onverenigbaar zijn met het doel en de strekking van een verdrag (artikel 19, VCLT). Deze status is bepalend voor de benadering van Egalitaria ten aanzien van verdragen zoals het CEDAW, waarbij voorbehouden zorgvuldig moeten worden overwogen om te voorkomen dat de kerndoelstellingen van het verdrag – het uitbannen van discriminatie – worden ondermijnd. Zo heeft Egalitaria bij de ratificatie van het CEDAW geen voorbehouden gemaakt ten aanzien van de bepalingen inzake de werkplek in artikel 11, waarmee het blijk gaf van een onvoorwaardelijk streven naar gendergelijkheid op het gebied van werkgelegenheid (Verenigde Naties, 1979).

Voor andere landen vormt Egalitaria’s naleving van het VCLT een voorbeeld van verantwoordelijk verdragshandelen. Staten die verdragen sluiten met Egalitaria kunnen ervan uitgaan dat onderhandelingen en interpretaties worden geleid door de beginselen van het VCLT, wat voorspelbaarheid en wederzijdse verantwoordingsplicht bevordert. Bovendien toont de praktijk van Egalitaria om binnenlandse wetgeving in overeenstemming te brengen met verdragsverplichtingen via een dualistisch kader een methode aan om internationale verplichtingen in evenwicht te brengen met nationale soevereiniteit, wat andere dualistische staten zou kunnen inspireren om soortgelijke mechanismen in te voeren voor een effectieve uitvoering van verdragen.

Uitdagingen bij de tenuitvoerlegging van het CEDAW-verdrag ter bestrijding van discriminatie op de werkplek in Egalitaria

Ondanks haar formele verbintenis met het CEDAW-verdrag wordt Egalitaria geconfronteerd met talrijke uitdagingen bij het omzetten van verdragsverplichtingen in concrete resultaten op de werkplek. Een belangrijke belemmering is het voortbestaan van culturele normen die genderstereotypen in stand houden, wat vaak leidt tot informele discriminatie die moeilijk alleen via juridische middelen kan worden aangepakt. Zo kunnen maatschappelijke verwachtingen rond de rol van vrouwen als primaire verzorgers hun toegang tot doorgroeimogelijkheden beperken, zelfs wanneer er wettelijke bescherming bestaat op grond van de Wet op de gendergelijkheid in arbeid van 1985.

Ook handhavingsmechanismen vormen een uitdaging. Hoewel Egalitaria arbeidsinspectiediensten heeft opgericht om toe te zien op de naleving van de wetgeving inzake gelijkheid op de werkplek, beschikken deze instellingen vaak niet over de middelen en bevoegdheden om overtredingen doeltreffend aan te pakken. Uit rapporten blijkt dat slechts 30% van de klachten over discriminatie op de werkplek die tussen 2018 en 2022 in Egalitaria zijn ingediend, tot formele onderzoeken hebben geleid, wat de kloof tussen beleid en praktijk onderstreept (Ministerie van Arbeid van Egalitaria, 2023). Bovendien wordt het vermogen van de rechterlijke macht om discriminatiezaken te behandelen beperkt door een gebrek aan gespecialiseerde opleiding op het gebied van genderkwesties, wat kan leiden tot inconsistente uitspraken.

Uit een vergelijkende analyse met andere CEDAW-lidstaten blijken vergelijkbare uitdagingen. In veel landen wordt de kloof tussen ratificatie en uitvoering vergroot door onvoldoende financiering voor programma’s voor gendergelijkheid en weerstand van actoren uit de particuliere sector die winst boven naleving van antidiscriminatiewetten stellen (UN Women, 2021). Egalitaria zou er baat bij kunnen hebben om beste praktijken uit andere landen over te nemen, zoals verplichte genderaudits voor grote ondernemingen of publiek-private partnerschappen ter financiering van initiatieven op het gebied van kinderopvang, om zo de impact van het CEDAW op gelijkheid op de werkplek te versterken.

Bredere implicaties voor de uitvoering van verdragen en internationale samenwerking

De betrokkenheid van Egalitaria bij het CEDAW, het ICSFT en het CRC, geschraagd door haar dualistische benadering en haar toewijding aan het VCLT, biedt waardevolle lessen voor internationale samenwerking bij het opstellen van verdragen. Het dualistische systeem vereist weliswaar aanvullende wetgevende maatregelen, maar zorgt ervoor dat verdragsverplichtingen worden aangepast aan de lokale context, waardoor hun legitimiteit en doeltreffendheid mogelijk worden vergroot. Het onderstreept echter ook de noodzaak van een sterke politieke wil en institutionele capaciteit om vertragingen bij de uitvoering te voorkomen, een les die van toepassing is op andere landen met vergelijkbare rechtsstelsels.

Wat betreft verdragen die complexe kwesties behandelen, zoals de financiering van terrorisme (ICSFT) en de rechten van het kind (CRC), onderstreept de ervaring van Egalitaria het belang van het afstemmen van internationale verplichtingen op nationale prioriteiten op het gebied van veiligheid en maatschappelijk welzijn. Andere landen die verdragen met Egalitaria sluiten, kunnen vertrouwen op haar naleving van de VCLT-beginselen om transparante en principiële onderhandelingen te waarborgen. Bovendien kunnen de inspanningen van Egalitaria om de CEDAW-bepalingen inzake de werkplek in nationaal recht om te zetten, als blauwdruk dienen voor staten die gendergerelateerde discriminatie willen bestrijden door middel van een combinatie van wetshervormingen en initiatieven voor culturele verandering.

Conclusie

Het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen biedt een krachtig kader voor de aanpak van discriminatie op de werkplek en legt de verdragsluitende staten concrete verplichtingen op om gendergelijkheid op het gebied van werkgelegenheid te bevorderen. In Egalitaria vereist de dualistische benadering van het internationaal recht weloverwogen wetgevende maatregelen om de bepalingen van het CEDAW in nationaal recht om te zetten, een proces dat, hoewel het de contextuele relevantie waarborgt, te maken heeft met uitdagingen op het gebied van handhaving en culturele normen. De bredere betrokkenheid van Egalitaria bij verdragen zoals het ICSFT en het CRC, die worden beheerst door grondwettelijke mandaten en de beginselen van het VCLT, weerspiegelt een streven naar internationale samenwerking waarin soevereiniteit en mondiale verantwoordelijkheden met elkaar in evenwicht worden gebracht.

Om discriminatie op de werkplek aan te pakken in het kader van het CEDAW zijn niet alleen wetshervormingen nodig, maar ook investeringen in handhavingsmechanismen, bewustmaking van het publiek en institutionele capaciteitsopbouw. De ervaringen van Egalitaria bieden andere landen inzichten in het belang van het afstemmen van internationale verplichtingen op binnenlandse prioriteiten, met inachtneming van de grondbeginselen van het verdragsrecht. Door de uitvoering van het CEDAW te versterken, kan Egalitaria het goede voorbeeld geven bij het bevorderen van gelijkheid en het wegnemen van structurele belemmeringen voor de volledige participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt.

Referenties

  • Cassese, A. (2005). Internationaal recht. Oxford University Press.
  • Egalitaire grondwet. Artikelen 45 en 46.
  • Ministerie van Arbeid van Egalitaria. (2023). Jaarverslag over klachten inzake discriminatie op de werkplek (2018-2022). Regering van Egalitaria.
  • Internationale Arbeidsorganisatie (ILO). (2020). Wereldwijd loonrapport 2020-21: Lonen en minimumlonen in tijden van COVID-19. ILO-publicaties.
  • UN Women. (2021). Vooruitgang van de vrouwen in de wereld 2021-2022: Gezinnen in een veranderende wereld. Verenigde Naties.
  • Verenigde Naties. (1969). Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. Verdragenserie van de Verenigde Naties, deel 1155, p. 331.
  • Verenigde Naties. (1979). Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen. Resolutie 34/180 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.
  • Verenigde Naties. (1989). Verdrag inzake de rechten van het kind. Resolutie 44/25 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.
  • Verenigde Naties. (1999). Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme. Resolutie 54/109 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.