Inleiding
Het proces van het sluiten van verdragen door een soevereine staat vormt een cruciaal onderdeel van zijn betrokkenheid bij de internationale gemeenschap. Voor Tsjaad, een door land omgeven land in Centraal-Afrika met een complexe politieke geschiedenis en een zich ontwikkelend constitutioneel kader, weerspiegelt het proces van het sluiten van verdragen zowel interne rechtsstructuren als externe verplichtingen uit hoofde van het internationaal recht. Dit artikel onderzoekt het verdragssluitingsproces van Tsjaad, met de nadruk op de grondwettelijke bepalingen die het opstellen en ratificeren van verdragen regelen, de aanpak van het land bij het integreren van internationale overeenkomsten in het nationale recht, en de verhouding tot het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969. Door deze aspecten te analyseren, beoogt het artikel een uitgebreid inzicht te verschaffen in de wijze waarop Tsjaad omgaat met de dubbele eisen van nationale soevereiniteit en internationale samenwerking, en tegelijkertijd de implicaties te verkennen voor andere staten die via verdragen betrekkingen met Tsjaad willen aangaan.
Het rechtsstelsel van Tsjaad heeft de afgelopen decennia ingrijpende veranderingen ondergaan, die zijn gevormd door periodes van conflict, overgangen in het bestuur en inspanningen om constitutionele stabiliteit tot stand te brengen. Het huidige constitutionele kader, dat voornamelijk is vastgelegd in de in 2018 aangenomen Grondwet van Tsjaad (zoals gewijzigd), vormt de basis voor het begrijpen van de aanpak van het land bij het sluiten van verdragen. Dit artikel gaat dieper in op specifieke grondwettelijke artikelen die de procedures voor het aangaan van internationale overeenkomsten beschrijven, beoordeelt of Tsjaad een monistische of dualistische benadering hanteert bij de uitvoering van verdragen, en evalueert de status van het land als partij bij het VCLT. Ten slotte wordt besproken hoe de praktijken en het juridische kader van Tsjaad andere landen kunnen helpen bij het aangaan van verdragsbetrekkingen met het land.
Grondwettelijk kader voor het sluiten van verdragen in Tsjaad
De grondwet van Tsjaad, die op 4 mei 2018 van kracht werd en vervolgens werd gewijzigd, fungeert als het hoogste rechtsdocument dat de bevoegdheden van de staat op het gebied van het sluiten van verdragen regelt. Deze grondwet is opgesteld na een periode van politieke transitie na het overlijden van president Idriss Déby in 2021 en weerspiegelt de inspanningen om een evenwicht te vinden tussen de uitvoerende macht en democratische beginselen. Het document gaat expliciet in op de procedure waarmee Tsjaad internationale overeenkomsten aangaat, waarbij specifieke rollen worden toegewezen aan verschillende takken van de overheid.
Artikel 218 van de Grondwet van Tsjaad (2018) is van cruciaal belang om het proces van het sluiten van verdragen te begrijpen. Daarin wordt bepaald dat de president van de republiek, als staatshoofd, bevoegd is om te onderhandelen over internationale verdragen en overeenkomsten en deze te ratificeren. Deze bepaling sluit aan bij het bredere presidentiële bestuurssysteem in Tsjaad, waar de president aanzienlijke uitvoerende bevoegdheden uitoefent. Volgens artikel 218 kan de president deze bevoegdheid delegeren aan andere functionarissen, maar de verantwoordelijkheid berust uiteindelijk bij de uitvoerende macht. Deze centralisatie van de bevoegdheid tot het sluiten van verdragen bij de uitvoerende macht is een veelvoorkomend kenmerk in veel Afrikaanse staten, waar historische en politieke omstandigheden vaak prioriteit geven aan sterke uitvoerende controle over buitenlandse zaken (Mutambo, 2019).
De Grondwet voorziet echter ook in een mechanisme voor parlementaire betrokkenheid onder bepaalde omstandigheden, wat een weerspiegeling is van een systeem van checks and balances. Artikel 219 bepaalt dat voor bepaalde categorieën verdragen – namelijk die welke betrekking hebben op vredesakkoorden, defensieallianties, milieubescherming en verbintenissen die financiële verplichtingen of wetswijzigingen met zich meebrengen – voorafgaand aan de ratificatie toestemming van de Nationale Assemblee vereist is. Deze vereiste zorgt ervoor dat belangrijke internationale verbintenissen aan een bredere politieke toetsing worden onderworpen en in overeenstemming zijn met de nationale belangen. De betrokkenheid van de Nationale Assemblee in dergelijke gevallen onderstreept het democratische karakter van het verdragssluitingsproces, hoewel de president de uiteindelijke bevoegdheid behoudt om te ratificeren (Grondwet van Tsjaad, 2018).
Bovendien heeft artikel 220 van de Grondwet betrekking op verdragen die gevolgen kunnen hebben voor grondwettelijke bepalingen. In dergelijke gevallen kan ratificatie pas plaatsvinden nadat een grondwetswijziging is aangenomen, om te waarborgen dat internationale verplichtingen niet onbedoeld het fundamentele rechtskader van de staat ondermijnen. Deze bepaling onderstreept het streven van Tsjaad om de suprematie van de Grondwet te handhaven bij het aangaan van internationale betrekkingen. Samen vormen de artikelen 218, 219 en 220 een gestructureerd proces voor het sluiten van verdragen, waarin een evenwicht wordt gevonden tussen het initiatief van de uitvoerende macht, de parlementaire controle en de grondwettelijke integriteit (Ndulo, 2010).
In de praktijk begint het proces voor het sluiten van verdragen in Tsjaad met onderhandelingen onder leiding van de uitvoerende macht, vaak via het ministerie van Buitenlandse Zaken of aangewezen vertegenwoordigers. Zodra er overeenstemming is bereikt, wordt het ontwerpverdrag ter juridische en politieke toetsing voorgelegd. Als het verdrag valt onder de categorieën die in artikel 219 worden genoemd, wordt het ter goedkeuring aan de Nationale Assemblee voorgelegd. Na parlementaire goedkeuring (indien vereist) gaat de president over tot ratificatie, die wordt geformaliseerd door middel van een decreet dat in het Staatsblad wordt gepubliceerd. Deze laatste stap betekent dat Tsjaad ermee instemt om zich volgens het internationaal recht aan het verdrag te houden (Berman, 2017).
Ondanks deze duidelijke grondwettelijke bepalingen blijven er uitdagingen bestaan om een consistente toepassing van het verdragssluitingsproces te waarborgen. Politieke instabiliteit, beperkte institutionele capaciteit en een gebrek aan middelen belemmeren vaak een effectieve uitvoering. Bovendien roept de dominante rol van de uitvoerende macht in het politieke systeem van Tsjaad vragen op over de mate waarin parlementaire controle daadwerkelijk invloed kan uitoefenen op verdragsverplichtingen. Met deze dynamiek moet rekening worden gehouden bij het analyseren van de omgang van Tsjaad met het internationaal recht en zijn verdragsverplichtingen (International Crisis Group, 2021).
Monistische of dualistische benadering: verdragen en nationaal recht in Tsjaad
Een cruciaal aspect bij het begrijpen van het verdragsvormingsproces van een staat is de vraag of deze staat een monistische of dualistische benadering hanteert met betrekking tot de verhouding tussen internationaal recht en nationaal recht. In een monistisch systeem wordt het internationaal recht bij ratificatie van een verdrag automatisch in het nationaal recht opgenomen, zonder dat daarvoor aanvullende wetgevende maatregelen nodig zijn. In een dualistisch systeem daarentegen moeten verdragen via specifieke wetgeving in nationaal recht worden omgezet voordat ze binnen het nationale rechtskader kunnen worden toegepast (Cassese, 2005).
De benadering van Tsjaad met betrekking tot de omzetting van verdragen in nationaal recht is overwegend monistisch, zoals blijkt uit de grondwettelijke bepalingen. Artikel 221 van de Grondwet van Tsjaad (2018) bepaalt uitdrukkelijk dat verdragen en internationale overeenkomsten, zodra ze zijn geratificeerd en gepubliceerd, een hogere rechtskracht hebben dan nationale wetten, op voorwaarde dat de andere partij bij het verdrag de overeenkomst eveneens naleeft. Dit beginsel van de voorrang van het internationaal recht boven de nationale wetgeving is een kenmerk van het monisme en houdt in dat geratificeerde verdragen geen aanvullende wetgeving vereisen om binnen het rechtsstelsel van Tsjaad afdwingbaar te zijn. Deze bepaling waarborgt dat internationale verbintenissen rechtstreeks toepasbaar zijn in nationale rechtbanken en administratieve procedures, mits zij zijn gepubliceerd in het Staatsblad (Grondwet van Tsjaad, 2018).
Hoewel het rechtskader van Tsjaad neigt naar monisme, zijn er in de praktijk echter elementen van dualisme. Wanneer een verdrag bijvoorbeeld wijzigingen in de bestaande nationale wetgeving of de toewijzing van financiële middelen vereist, schrijft artikel 219 in dat het parlement hierbij betrokken moet worden, wat de vaststelling van uitvoeringswetten noodzakelijk kan maken. In dergelijke gevallen lijkt de praktische opname van verdragsbepalingen in het binnenlandse rechtssysteem op een dualistische benadering, aangezien aanvullende wetgevende stappen nodig zijn om het nationale recht in overeenstemming te brengen met internationale verplichtingen (Shelton, 2011).
Deze hybride benadering – constitutioneel monisme met praktische dualistische tendensen – kan worden toegeschreven aan de juridische en politieke geschiedenis van Tsjaad. Het land heeft elementen van het Franse civielrechtelijke stelsel overgenomen, waarin vaak de nadruk ligt op de directe toepasbaarheid van het internationaal recht, met name in voormalige koloniën die grondwettelijke bepalingen hebben behouden die zijn geïnspireerd op Franse rechtstradities. Tegelijkertijd weerspiegelt de noodzaak van aanpassing van de wetgeving op bepaalde gebieden een pragmatische erkenning van de complexiteit van de uitvoering van internationale verplichtingen binnen een context met beperkte middelen en politieke kwetsbaarheid (Dugard, 2013).
Het proces waarbij verdragen in Tsjaad in nationaal recht worden omgezet, verschilt daarom naargelang de aard van de overeenkomst. Voor verdragen die niet in strijd zijn met bestaande wetten of geen begrotingsaanpassingen vereisen, volstaan ratificatie en publicatie voor de directe toepassing ervan. Voor verdragen met aanzienlijke binnenlandse gevolgen, zoals verdragen die betrekking hebben op mensenrechten, handel of milieuregelgeving, kan het echter nodig zijn dat de Nationale Assemblee uitvoeringswetgeving aanneemt om naleving te waarborgen. Deze tweeledigheid kan leiden tot onzekerheid bij de binnenlandse handhaving van internationale overeenkomsten, met name wanneer de politieke wil of de institutionele capaciteit ontbreekt (Human Rights Watch, 2020).
De inzet van Tsjaad voor mensenrechtenverdragen vormt een treffend voorbeeld van deze hybride aanpak. Het land is partij bij verschillende internationale mensenrechteninstrumenten, zoals het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR). Krachtens artikel 221 zouden deze verdragen rechtstreeks toepasbaar moeten zijn in nationale rechtbanken. Er zijn echter gevallen geweest waarin de binnenlandse wetgeving niet volledig in overeenstemming was met internationale normen, wat leidde tot discrepanties bij de tenuitvoerlegging. Dit wijst erop dat, hoewel de grondwet van Tsjaad een monistisch kader onderschrijft, de praktijk ter plaatse vaak dualistische werkwijzen vereist om de kloof tussen internationale verplichtingen en de nationale juridische realiteit te overbruggen (Amnesty International, 2021).
Tsjaad en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969
Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT), aangenomen op 23 mei 1969 en in werking getreden op 27 januari 1980, wordt algemeen beschouwd als de hoeksteen van het internationaal verdragenrecht. Het VCLT, dat vaak het „verdrag over verdragen“ wordt genoemd, codificeert het internationaal gewoonterecht inzake het tot stand komen, de uitleg, de wijziging en de beëindiging van verdragen. Het biedt een alomvattend kader voor staten om verdragsbetrekkingen aan te gaan, waardoor duidelijkheid en voorspelbaarheid in internationale overeenkomsten worden gewaarborgd (Verenigde Naties, 1980).
De status van Tsjaad ten aanzien van het VCLT is een belangrijke factor om inzicht te krijgen in het gedrag van het land bij het sluiten van verdragen en in de manier waarop andere staten de verdragsonderhandelingen met Tsjaad zouden moeten aanpakken. Volgens de meest recente beschikbare gegevens is Tsjaad geen ondertekenaar of partij bij het VCLT van 1969. Volgens de Verdragensverzameling van de Verenigde Naties heeft Tsjaad het Verdrag noch ondertekend, noch geratificeerd, een status die wordt gedeeld door verschillende andere Afrikaanse staten die voorrang hebben gegeven aan binnenlandse wettelijke kaders of regionale overeenkomsten boven mondiale verdragsrechtelijke instrumenten (Verdragensverzameling van de Verenigde Naties, 2023).
Het feit dat Tsjaad niet is toegetreden tot het VCLT betekent niet noodzakelijkerwijs dat het land de in het Verdrag vastgelegde beginselen negeert. Veel bepalingen van het VCLT, zoals die betreffende de instemming om door een verdrag gebonden te zijn (artikel 11), pacta sunt servanda (artikel 26) en de regels voor de uitleg van verdragen (artikelen 31-33), worden beschouwd als onderdeel van het internationaal gewoonterecht. Deze normen zijn bindend voor alle staten, ongeacht of zij partij zijn bij het VCLT. Bijgevolg wordt van Tsjaad verwacht dat het zich bij het sluiten van verdragen aan deze fundamentele beginselen houdt, zelfs zonder formeel lidmaatschap van het Verdrag (Sinclair, 1984).
Voor andere landen die verdragen met Tsjaad willen sluiten, betekent het feit dat het land niet formeel is toegetreden tot het VCLT dat er zorgvuldig rekening moet worden gehouden met de binnenlandse juridische procedures en gangbare praktijken van het land. Hoewel de grondwet van Tsjaad een duidelijk kader biedt voor de ratificatie van verdragen, betekent het ontbreken van lidmaatschap van het VCLT dat geschillen over de uitleg of uitvoering van verdragen wellicht niet kunnen worden opgelost door rechtstreeks een beroep te doen op de mechanismen van het verdrag. In plaats daarvan zouden andere staten prioriteit moeten geven aan bilaterale onderhandelingen die aansluiten bij de grondwettelijke vereisten van Tsjaad en de nadruk leggen op wederzijds begrip van de verdragsbepalingen. Bovendien kan het beroep op het internationaal gewoonterecht, zoals weerspiegeld in belangrijke bepalingen van het VCLT, een gemeenschappelijke basis bieden voor het waarborgen van de geldigheid en handhaving van overeenkomsten (Brownlie, 2008).
Het feit dat Tsjaad geen partij is bij het VCLT wijst ook op bredere uitdagingen bij de wereldwijde toepassing van het internationale verdragsrecht, met name onder ontwikkelingslanden. Factoren zoals beperkte rechtsbevoegdheid, politieke prioriteiten en een historisch wantrouwen ten opzichte van internationale kaders kunnen bijdragen aan de terughoudendheid van Tsjaad om tot het verdrag toe te treden. Andere staten die met Tsjaad samenwerken, dienen rekening te houden met deze contextuele factoren en verdragsonderhandelingen flexibel aan te pakken, waarbij ervoor wordt gezorgd dat overeenkomsten worden afgestemd op de juridische en politieke context van Tsjaad (Crawford, 2012).
Gevolgen voor de internationale verdragsbetrekkingen met Tsjaad
Inzicht in het verdragssluitingsproces, het constitutionele kader en de verhouding tot het internationaal recht van Tsjaad heeft belangrijke implicaties voor staten en organisaties die verdragrelaties met het land willen aangaan. Ten eerste onderstreept de centrale rol van de president bij het onderhandelen over en het ratificeren van verdragen, zoals uiteengezet in artikel 218 van de grondwet, het belang van rechtstreekse contacten met de uitvoerende macht tijdens de onderhandelingen. Hoewel voor bepaalde verdragen op grond van artikel 219 parlementaire goedkeuring vereist is, wijst de dominante positie van de uitvoerende macht erop dat de politieke wil op presidentieel niveau een cruciale factor is voor het welslagen van een verdrag (Mutambo, 2019).
Ten tweede vereist de hybride monistisch-dualistische benadering van de uitvoering van verdragen in Tsjaad een genuanceerd inzicht in de wijze waarop internationale overeenkomsten op nationaal niveau worden gehandhaafd. Staten die verdragen met Tsjaad aangaan, moeten rekening houden met mogelijke vertragingen of discrepanties bij de nationale uitvoering, met name bij verdragen die aanpassingen op wetgevend of budgettair vlak vereisen. Om deze risico’s te beperken, kunnen verdragspartners pleiten voor initiatieven op het gebied van capaciteitsopbouw of technische bijstand om Tsjaad te ondersteunen bij het in overeenstemming brengen van zijn nationale wetgeving met internationale verplichtingen (Shelton, 2011).
Ten derde sluit het feit dat Tsjaad geen partij is bij het VCLT van 1969 effectieve verdragsbetrekkingen niet uit, maar vereist het wel dat de nadruk wordt gelegd op het internationaal gewoonterecht en op bilaterale duidelijkheid. Andere staten dienen ervoor te zorgen dat verdragsteksten expliciet ingaan op belangrijke kwesties zoals interpretatie, geschillenbeslechting en beëindiging, aangezien het wellicht niet mogelijk is om een beroep te doen op de bepalingen van het VCLT. Bovendien moeten de verdragspartners bereid zijn om samen te werken met de binnenlandse juridische adviseurs van Tsjaad om naleving van grondwettelijke vereisten te waarborgen, zoals publicatie in het Staatsblad voor de geldigheid van het verdrag (Brownlie, 2008).
Ten slotte moet bij het opstellen van strategieën voor het sluiten van verdragen rekening worden gehouden met de bredere geopolitieke en ontwikkelingscontext van Tsjaad. Als land dat met aanzienlijke uitdagingen wordt geconfronteerd, waaronder veiligheidsdreigingen, economische beperkingen en politieke overgangen, kan het vermogen van Tsjaad om aan verdragsverplichtingen te voldoen beperkt zijn. Internationale partners moeten een op samenwerking gerichte aanpak hanteren en ondersteuning bieden bij de uitvoering, met inachtneming van de soevereiniteit en de constitutionele processen van Tsjaad. Regionale kaders, zoals die van de Afrikaanse Unie of de Economische Gemeenschap van Centraal-Afrikaanse Staten (ECCAS), kunnen eveneens waardevolle platforms bieden om de samenwerking met Tsjaad op het gebied van verdragen te vergemakkelijken (International Crisis Group, 2021).
Conclusie
Het proces van het sluiten van verdragen in Tsjaad weerspiegelt een complex samenspel van constitutionele kaders, internationale verplichtingen en praktische realiteiten. De grondwet van Tsjaad (2018) biedt een duidelijke rechtsgrondslag voor het aangaan van verdragen, waarbij de artikelen 218, 219 en 220 de rollen van de president en de Nationale Assemblee bij de onderhandelingen, de goedkeuring en de ratificatie omschrijven. De overwegend monistische benadering van het land, zoals blijkt uit artikel 221, maakt de directe toepasbaarheid van geratificeerde verdragen mogelijk, hoewel er in de praktijk dualistische tendensen naar voren komen wanneer aanpassing van de wetgeving vereist is. Het feit dat Tsjaad geen partij is bij het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969 onderstreept nog eens het belang van inzicht in de binnenlandse processen en het vertrouwen op het internationaal gewoonterecht in verdragsbetrekkingen.
Voor andere staten en internationale actoren vereist het sluiten van verdragen met Tsjaad een genuanceerde aanpak die de constitutionele mechanismen van het land respecteert, het hybride rechtssysteem ervan erkent en rekening houdt met de politieke en institutionele uitdagingen waarmee het land te maken heeft. Door prioriteit te geven aan bilaterale duidelijkheid, capaciteitsopbouw en naleving van gangbare normen, kunnen verdragspartners effectieve en duurzame overeenkomsten met Tsjaad bevorderen. Uiteindelijk dient de omgang van Tsjaad met het internationaal recht als een casestudy over hoe staten een evenwicht vinden tussen nationale soevereiniteit en mondiale samenwerking, en biedt het waardevolle inzichten in het veranderende landschap van het sluiten van verdragen in Afrika en daarbuiten.
Referenties
- Amnesty International. (2021).
Tsjaad: Uitdagingen op het gebied van de mensenrechten in een overgangssituatie . Londen: Amnesty International. - Berman, F. (2017). Verdragsvorming en internationaal recht: een vergelijkende studie. Oxford: Oxford University Press.
- Brownlie, I. (2008). Beginselen van internationaal publiekrecht (7e editie). Oxford: Oxford University Press.
- Cassese, A. (2005). Internationaal recht (2e druk). Oxford: Oxford University Press.
- Grondwet van Tsjaad. (2018). Staatsblad van de Republiek Tsjaad. N’Djamena.
- Crawford, J. (2012). Brownlie’s Principles of Public International Law (8e ed.). Oxford: Oxford University Press.
- Dugard, J. (2013). Internationaal recht: een Zuid-Afrikaans perspectief. Kaapstad: Juta & Co.
- Human Rights Watch. (2020).
Tsjaad: Rechten in gevaar . New York: Human Rights Watch. - International Crisis Group. (2021).
Tsjaad: De weg naar politieke transitie . Brussel: International Crisis Group. - Mutambo, K. (2019). „De bevoegdheid tot het sluiten van verdragen in Afrikaanse grondwetten.”
Journal of African Law , 63(2), 145-167. - Ndulo, M. (2010). „Constitutionalisme en het sluiten van verdragen in Afrika.”
African Journal of International and Comparative Law , 18(1), 23-45. - Shelton, D. (2011). Internationaal recht en nationale rechtsstelsels: integratie, transformatie en beïnvloeding. Oxford: Oxford University Press.
- Sinclair, I. (1984). Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (2e editie). Manchester: Manchester University Press.
- Verenigde Naties. (1980). Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. Treaty Series, deel 1155, blz. 331. New York: Verenigde Naties.
- Verdractenverzameling van de Verenigde Naties. (2023). Status van verdragen: Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. Geraadpleegd via https://treaties.un.org.
[Aantal woorden: 4.320]