Inleiding
De rol van China als wereldmacht vereist een robuust en complex kader voor het aangaan van internationale verdragen. Als permanent lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en als belangrijke economische en politieke speler vormt het proces van verdragssluiting door China een cruciaal onderzoeksgebied om inzicht te krijgen in de manier waarop het land omgaat met het internationaal recht en zijn mondiale verplichtingen. Dit artikel onderzoekt het constitutionele kader van China voor het sluiten van verdragen, met de nadruk op de juridische mechanismen die het land in staat stellen internationale overeenkomsten aan te gaan. Ook wordt ingegaan op de Chinese benadering van de verhouding tussen internationaal en nationaal recht, met name of het land een monistisch of dualistisch standpunt inneemt, en hoe verdragen binnen het nationale rechtsstelsel worden geïmplementeerd. Daarnaast wordt in het artikel het standpunt van China ten aanzien van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969 beoordeeld, evenals de implicaties van dit standpunt voor andere landen die verdragen met China sluiten. Door een gedetailleerde analyse van deze aspecten te bieden, draagt dit artikel bij aan het bredere discours over internationale juridische samenwerking en de plaats die China daarin inneemt.
Het grondwettelijk kader voor het sluiten van verdragen in China
Het proces van het sluiten van verdragen in China wordt geregeld door het constitutionele en wettelijke kader van het land, waarin de rollen van de verschillende staatsorganen bij het onderhandelen over, het ondertekenen en het ratificeren van internationale overeenkomsten zijn vastgelegd. De Grondwet van de Volksrepubliek China (VRC), aangenomen in 1982 en vervolgens gewijzigd, fungeert als het fundamentele rechtsdocument waarin de bevoegdheden en procedures voor het aangaan van verdragen zijn vastgelegd. Verschillende belangrijke artikelen in de grondwet gaan expliciet in op de verdeling van bevoegdheden met betrekking tot buitenlandse zaken en het sluiten van verdragen, wat het gecentraliseerde karakter van het Chinese politieke systeem weerspiegelt.
Artikel 67 van de grondwet van de Volksrepubliek China verleent het Permanent Comité van het Nationaal Volkscongres (NPC) de bevoegdheid om „te beslissen over de ratificatie en opzegging van verdragen en belangrijke overeenkomsten die met buitenlandse staten zijn gesloten” (Grondwet van de Volksrepubliek China, 1982, artikel 67, lid 14)). Deze bepaling maakt het Permanent Comité van het NPC tot een cruciaal orgaan in het verdragsproces, met name voor verdragen die van groot belang worden geacht voor de nationale belangen. Het voltallige NPC, als hoogste orgaan van de staatsmacht krachtens artikel 57, speelt eveneens een rol in aangelegenheden van uitzonderlijk belang, hoewel zijn betrokkenheid minder frequent is vanwege zijn periodieke zittingen. In plaats daarvan treedt het Permanent Comité vaak namens het NPC op om de efficiëntie van de besluitvorming te waarborgen.
Bovendien bepaalt artikel 81 van de Grondwet dat de president van de Volksrepubliek China, in overeenstemming met besluiten van het Nationale Volkscongres of het Permanent Comité daarvan, „verdragen en belangrijke overeenkomsten die met buitenlandse staten zijn gesloten, bekrachtigt en opzegt” (Grondwet van de Volksrepubliek China, 1982, artikel 81). Dit geeft aan dat de president een ceremoniële maar essentiële rol vervult bij het formaliseren van verdragen, waarbij hij optreedt als vertegenwoordiger van de staat in internationale betrekkingen. Ondertussen is de Staatsraad, als uitvoerend orgaan krachtens artikel 85, belast met het beheer van buitenlandse zaken en het onderhandelen over verdragen onder leiding van de Nationale Volkscongres (NPC) of het Permanent Comité daarvan. Artikel 89, lid 9, machtigt de Staatsraad verder om „de buitenlandse zaken te behartigen en verdragen en overeenkomsten met buitenlandse staten te sluiten“ (Grondwet van de Volksrepubliek China, 1982, artikel 89, lid 9), waarmee zijn operationele rol in de beginfase van het sluiten van verdragen wordt benadrukt.
Naast de Grondwet worden de procedurele details met betrekking tot het sluiten van verdragen nader uitgewerkt in de Wet van de Volksrepubliek China van 1990 inzake de procedure voor het sluiten van verdragen (hierna te noemen: de Wet op de verdragsprocedure). Deze wet voorziet in een gestructureerd proces voor onderhandeling, ondertekening en ratificatie, waardoor wordt gewaarborgd dat verdragen in overeenstemming zijn met het nationale beleid en de wettelijke normen. Volgens de Wet op de verdragsprocedure moeten verdragen die ratificatie vereisen ter goedkeuring worden voorgelegd aan het Permanent Comité van het Nationale Volkscongres (NPC), voordat de president ze kan ratificeren. Voor minder belangrijke overeenkomsten heeft de Staatsraad de bevoegdheid om deze goed te keuren en te sluiten zonder tussenkomst van het Volkscongres (Wet op de verdragsprocedure, 1990, artikel 7). Deze tweedeling weerspiegelt een pragmatische benadering om efficiëntie en toezicht bij het sluiten van verdragen met elkaar in evenwicht te brengen.
Het grondwettelijk kader onderstreept het gecentraliseerde en hiërarchische karakter van het Chinese politieke systeem, waarin de Communistische Partij van China (CPC) een allesoverheersende invloed uitoefent op staatsorganen, ook op het gebied van buitenlands beleid en het sluiten van verdragen. Hoewel de grondwet formeel bevoegdheden toekent aan het Nationale Volkscongres (NPC), de president en de Staatsraad, zorgt het leiderschap van de CPC ervoor dat het sluiten van verdragen in overeenstemming is met de nationale strategische doelstellingen. Deze politieke dynamiek is cruciaal om te begrijpen hoe wettelijke bepalingen in de praktijk worden toegepast, aangezien beslissingen over verdragen vaak een weerspiegeling zijn van bredere beleidsrichtlijnen van het partijleiderschap.
Monistische of dualistische benadering: het standpunt van China ten aanzien van het internationaal recht
Een fundamentele vraag binnen de studie van het internationaal recht is of een staat een monistische of dualistische benadering hanteert ten aanzien van de verhouding tussen het internationaal recht en het nationaal recht. In een monistisch systeem wordt het internationaal recht bij ratificatie van een verdrag automatisch in het nationaal recht opgenomen en wordt het zonder verdere wetgevende maatregelen rechtstreeks toepasselijk. Een dualistisch systeem daarentegen behandelt het internationaal recht en het nationaal recht als afzonderlijke stelsels, waardoor specifieke wetgevende maatregelen nodig zijn om internationale verplichtingen om te zetten in afdwingbaar nationaal recht.
De Chinese benadering van deze relatie is overwegend dualistisch, wat een bewuste keuze weerspiegelt om de soevereiniteit en controle over de uitvoering van internationale verplichtingen te behouden. In tegenstelling tot monistische systemen, waarin verdragen voorrang kunnen hebben boven binnenlands recht of rechtstreeks afdwingbaar zijn voor nationale rechtbanken, eist China dat verdragen worden omgezet in binnenlandse wetgeving of bestuursrechtelijke voorschriften voordat zij binnen zijn rechtsgebied rechtskracht kunnen hebben. Dit standpunt is niet expliciet verwoord in de grondwet, maar blijkt duidelijk uit de wetgevingspraktijk en de rechterlijke uitleg.
Het dualistische karakter van het Chinese stelsel wordt verder versterkt door de Wet op de verdragsprocedure, die voorschrijft dat verdragen met bepalingen die afwijken van bestaande nationale wetten vergezeld moeten gaan van wetgevende of bestuurlijke maatregelen om de verenigbaarheid te waarborgen (Wet op de verdragsprocedure, 1990, artikel 17). Wanneer China bijvoorbeeld toetreedt tot internationale overeenkomsten die wijzigingen in het binnenlandse rechtskader vereisen, zoals handelsovereenkomsten in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), worden de desbetreffende bepalingen door het Nationale Volkscongres (NPC) of de Staatsraad vastgelegd via binnenlandse wetten of wijzigingen in bestaande wetten. Dit proces zorgt ervoor dat internationale verplichtingen worden gefilterd door de lens van nationale prioriteiten en juridische tradities.
Ook de rechtspraktijk in China onderstreept deze dualistische benadering. Chinese rechtbanken erkennen verdragen over het algemeen niet als rechtstreeks toepasselijk, tenzij ze in het nationale recht zijn opgenomen. Dit beginsel kwam tot uiting in zaken betreffende internationale mensenrechtenverdragen, waarin rechtbanken eisten dat er werd verwezen naar overeenkomstige nationale wetgeving in plaats van dat de verdragsbepalingen rechtstreeks werden toegepast. Deze benadering stelt China in staat een duidelijke scheiding te handhaven tussen internationale verbintenissen en nationale wettelijke verplichtingen, waardoor de autonomie van de staat bij de uitvoering behouden blijft.
Het is echter de moeite waard op te merken dat de dualistische benadering van China de invloed van het internationaal recht op zijn binnenlandse rechtsstelsel niet uitsluit. Op gebieden zoals handels- en milieurecht heeft China blijk gegeven van de bereidheid om het binnenlandse beleid af te stemmen op internationale normen, zij het via een gecontroleerd proces van aanpassing van de wetgeving. Deze pragmatische aanpassing duidt op een hybride tendens, waarbij China, met behoud van een dualistisch kader, selectief internationale normen overneemt om strategische doelstellingen te verwezenlijken of mondiale verantwoordelijkheden na te komen.
Omzetting van verdragen in nationaal recht
Het proces waarbij internationale verdragen in China in nationaal recht worden omgezet, is een procedure die uit meerdere stappen bestaat en die de dualistische benadering van het land weerspiegelt. Zodra een verdrag door het Permanent Comité van het Nationale Volkscongres is geratificeerd en door de president is bekrachtigd, wordt het niet automatisch onderdeel van het binnenlandse rechtsstelsel. In plaats daarvan beoordelen de Staatsraad of de relevante ministeries de bepalingen van het verdrag om te bepalen of nieuwe wetgeving of wijzigingen in bestaande wetten nodig zijn om aan de bepalingen te voldoen. Deze beoordeling omvat vaak overleg met juridische deskundigen, overheidsinstanties en soms ook inspraak van het publiek, afhankelijk van de reikwijdte en de gevolgen van het verdrag.
Voor verdragen die in overeenstemming zijn met bestaande wetgeving zijn wellicht geen aanvullende wetgevende maatregelen nodig, en kan de tenuitvoerlegging plaatsvinden via administratieve maatregelen of verordeningen die door de Staatsraad worden uitgevaardigd. Voor verdragen die echter in strijd zijn met of verder gaan dan de reikwijdte van de huidige binnenlandse wetgeving, moet het Nationale Volkscongres (NPC) of het Permanent Comité daarvan specifieke wetgeving vaststellen om de bepalingen van het verdrag in de wetgeving op te nemen. Een voorbeeld van dit proces is de toetreding van China tot de WTO in 2001, die uitgebreide hervormingen van de binnenlandse handels- en intellectuele-eigendomswetgeving noodzakelijk maakte om aan internationale normen te voldoen. De Staatsraad en de Nationale Volkscongres werkten samen om talrijke wetten te herzien, waarmee zij blijk gaven van een systematische aanpak bij de tenuitvoerlegging van verdragen (Wang, 2007).
Bovendien verloopt het implementatieproces hiërarchisch, waarbij centrale autoriteiten toezicht houden op de naleving op provinciaal en lokaal niveau. De Staatsraad vaardigt vaak richtlijnen uit aan lokale overheden om een uniforme toepassing van verdragsverplichtingen te waarborgen en zo mogelijke verschillen in handhaving in de uitgestrekte en diverse regio’s van China aan te pakken. Deze top-downbenadering sluit aan bij de gecentraliseerde bestuursstructuur en benadrukt de rol van staatscontrole bij het beheer van internationale verplichtingen.
Uitdagingen bij de tenuitvoerlegging doen zich vaak voor vanwege de complexiteit van het afstemmen van internationale normen op het socialistische rechtssysteem van China, waarin staatssoevereiniteit en partijleiderschap voorop staan. Zo kunnen verdragen op het gebied van mensenrechten of arbeidsnormen op weerstand stuiten of selectief worden toegepast als ze worden gezien als strijdig met het nationale beleid. Wetenschappers hebben opgemerkt dat China de neiging heeft om economische en veiligheidsgerelateerde verdragen voorrang te geven boven verdragen die betrekking hebben op individuele rechten, wat een weerspiegeling is van een strategische benadering van het internationaal recht (Li, 2015).
China en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969
Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) uit 1969 wordt algemeen beschouwd als de hoeksteen van het internationaal verdragenrecht en codificeert de gewoonterechtelijke normen die van toepassing zijn op het tot stand komen, de uitleg en de beëindiging van verdragen. Het VCLT, dat vaak het „verdrag over verdragen“ wordt genoemd, biedt een uitgebreid kader om duidelijkheid en stabiliteit in internationale overeenkomsten te waarborgen. Volgens de meest recente beschikbare gegevens hebben 116 staten het VCLT geratificeerd, en vele andere erkennen de bepalingen ervan als een weerspiegeling van het internationaal gewoonterecht (Verdrouwensverzameling van de Verenigde Naties, 2023).
China is echter geen partij bij het VCLT. Het land heeft het verdrag bij de aanneming ervan in 1969 niet ondertekend of geratificeerd, grotendeels als gevolg van historische en politieke omstandigheden, waaronder de beperkte betrokkenheid van China bij internationale rechtskaders in die periode. Hoewel China geen formele partij is, heeft het het belang van het VCLT als codificatie van het internationaal gewoonterecht erkend en houdt het zich in de praktijk vaak aan de beginselen ervan. Zo verwijzen Chinese diplomaten bij verdragsonderhandelingen en geschillenbeslechting regelmatig naar bepalingen van het VCLT, zoals die inzake goede trouw (artikel 26) en de uitleg van verdragen (artikelen 31-33), wat wijst op een pragmatische aanvaarding van de normatieve waarde ervan.
Dat China het VCLT niet heeft geratificeerd, kan aan verschillende factoren worden toegeschreven. Historisch gezien beschouwde China halverwege de 20e eeuw sommige internationale rechtsinstrumenten als een uiting van westerse dominantie en stond het terughoudend tegenover het aangaan van kaders die zijn soevereiniteit zouden kunnen beperken. Bovendien heeft China, als staat met een eigen rechts- en politiek stelsel, er de voorkeur aan gegeven om per geval met het internationaal recht om te gaan, waardoor het flexibiliteit behield in zijn praktijk van het sluiten van verdragen. Niettemin toont de deelname van China aan talrijke bilaterale en multilaterale verdragen aan dat het feit dat het geen lid is van het VCLT, naleving van internationaal aanvaarde normen niet in de weg staat.
Voor andere landen die verdragen sluiten met China biedt deze situatie zowel uitdagingen als kansen. Enerzijds betekent het feit dat China het VCLT niet heeft geratificeerd dat het niet juridisch gebonden is aan de specifieke bepalingen van dit verdrag, wat mogelijk tot onzekerheid leidt op gebieden zoals de beëindiging van verdragen of geschillenbeslechting indien er meningsverschillen ontstaan. Anderzijds wijst het feit dat China zich in het algemeen houdt aan het internationaal gewoonterecht, zoals vastgelegd in het VCLT, erop dat verdragen die te goeder trouw en met duidelijke bepalingen zijn gesloten, waarschijnlijk zullen worden nageleefd. Buitenlandse staten wordt aangeraden ervoor te zorgen dat verdragsteksten met China expliciet zijn wat betreft interpretatie-, wijzigings- en beëindigingsbepalingen, om mogelijke onduidelijkheden als gevolg van uiteenlopende juridische standpunten te beperken.
Bovendien moeten andere landen zich bewust zijn van de dualistische benadering van China en van de noodzaak om verdragsverplichtingen op nationaal niveau ten uitvoer te leggen. Verdragen met China vereisen mogelijk follow-upcontrole om ervoor te zorgen dat toezeggingen worden omgezet in nationale wetgeving en daadwerkelijk worden nageleefd. Overleg met Chinese tegenhangers via diplomatieke kanalen en juridische deskundigen die bekend zijn met het systeem van de Volksrepubliek China kan bijdragen aan soepelere verdragsonderhandelingen en -uitvoering.
Gevolgen voor de internationale juridische samenwerking
Het proces waarmee China verdragen sluit en de manier waarop het land met het internationaal recht omgaat, hebben aanzienlijke gevolgen voor de wereldwijde juridische samenwerking. Als een van ’s werelds grootste economieën en een belangrijke speler in internationale organisaties, bepaalt de manier waarop China met verdragen omgaat de uitkomsten op gebieden als handel, klimaatverandering en veiligheid. Het dualistische kader van het land zorgt ervoor dat internationale verplichtingen zorgvuldig worden getoetst en aangepast aan de nationale context, wat de uitvoering weliswaar kan vertragen, maar ook op maat gesneden reacties op mondiale uitdagingen mogelijk maakt.
Het feit dat China het VCLT niet heeft geratificeerd, is weliswaar opmerkelijk, maar vormt geen wezenlijke belemmering voor de deelname van China aan de internationale rechtsorde. Veel aspecten van de verdragspraktijk van China sluiten aan bij mondiale normen, zoals blijkt uit de actieve rol die het land speelt bij de onderhandelingen over overeenkomsten zoals het Akkoord van Parijs inzake klimaatverandering en de talrijke bilaterale overeenkomsten in het kader van het Belt and Road-initiatief. Het ontbreken van een formele verbintenis ten aanzien van het VCLT kan echter af en toe leiden tot misverstanden of uiteenlopende verwachtingen bij verdragsrelaties, waardoor duidelijke communicatie en een degelijke juridische formulering door de partnerstaten noodzakelijk zijn.
Bovendien weerspiegelt het proces waarmee China verdragen sluit bredere trends in zijn buitenlands beleid, waarbij soevereiniteit en strategische belangen voorop staan. Andere landen moeten hiermee omgaan door een evenwicht te vinden tussen wederzijdse voordelen en begrip voor de juridische en politieke beperkingen van China. Het opbouwen van vertrouwen door middel van een consistente dialoog en het benadrukken van wederkerigheid bij verdragsverplichtingen kan de samenwerking versterken en mogelijke conflicten tot een minimum beperken.
Casestudies over het sluiten van verdragen met China
Om de praktische toepassing van het Chinese kader voor het sluiten van verdragen te illustreren, worden in dit hoofdstuk kort twee belangrijke voorbeelden besproken: de Chinees-Amerikaanse handelsovereenkomst (fase één, 2020) en de toetreding van China tot de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering (2016). Deze gevallen laten zien hoe constitutionele processen, dualistische tenuitvoerlegging en internationale betrokkenheid op elkaar inwerken in de Chinese verdragspraktijk.
De Chinees-Amerikaanse handelsovereenkomst, die in januari 2020 werd ondertekend, had tot doel de handelsonevenwichtigheden en kwesties op het gebied van intellectuele eigendom tussen de twee landen aan te pakken. De overeenkomst, waarover onder auspiciën van de Staatsraad werd onderhandeld, moest vanwege het economische belang ervan en de gevolgen voor het binnenlands beleid worden goedgekeurd door het Permanent Comité van het Nationale Volkscongres. Na de ratificatie heeft China de toezeggingen geïmplementeerd door middel van administratieve voorschriften en wijzigingen in de wetgeving inzake intellectuele eigendom, wat een weerspiegeling was van de dualistische aanpak van het land. Dit proces toonde aan dat China in staat is internationale toezeggingen aan te passen aan binnenlandse kaders en tegelijkertijd de overeengekomen tijdschema’s na te leven (Bureau van de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger, 2020).
Evenzo toonde de ratificatie van het Akkoord van Parijs door China in 2016 aan dat het land zich inzet voor multilaterale milieuverdragen. Het akkoord, dat werd goedgekeurd door het Permanent Comité van het Nationale Volkscongres, sloot aan bij de nationale doelstellingen van China op het gebied van koolstofneutraliteit. De uitvoering omvatte een reeks binnenlandse beleidsmaatregelen, waaronder streefcijfers voor hernieuwbare energie en emissiehandelssystemen, die via richtlijnen van de Staatsraad werden ingevoerd. Dit voorbeeld onderstreept de strategische aanpak van China ten aanzien van internationale verplichtingen, waarbij een evenwicht wordt gezocht tussen mondiale verantwoordelijkheden en nationale ontwikkelingsprioriteiten (Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, 2016).
Conclusie
Het proces van het sluiten van verdragen in China is een complex samenspel van grondwettelijke bevoegdheden, politieke controle en juridische uitvoering, dat wordt bepaald door de dualistische benadering van het internationaal recht. De Grondwet van de Volksrepubliek China biedt in de artikelen 67, 81 en 89 een duidelijk kader voor de onderhandeling, ratificatie en opzegging van verdragen, waarbij het Nationale Volkscongres, de president en de Staatsraad afzonderlijke maar onderling samenhangende rollen vervullen. Als dualistische staat zorgt China ervoor dat internationale verdragen via weloverwogen wetgevende of bestuurlijke maatregelen in het nationale recht worden opgenomen, waardoor het de controle behoudt over de toepassing ervan binnen zijn rechtsgebied.
Hoewel China geen partij is bij het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969, sluit zijn verdragspraktijk grotendeels aan bij het internationaal gewoonterecht, wat een basis vormt voor betrouwbare samenwerking met andere staten. Voor landen die verdragen met China sluiten, is inzicht in de juridische en politieke context van het land – met inbegrip van de noodzaak van binnenlandse tenuitvoerlegging en de invloed van nationale prioriteiten – essentieel voor effectieve samenwerking. Naarmate China zijn mondiale invloed blijft uitbreiden, zal het kader voor het sluiten van verdragen een cruciaal onderzoeksgebied blijven, dat inzicht biedt in de veranderende dynamiek van het internationaal recht en de staatssoevereiniteit.
Referenties
- Grondwet van de Volksrepubliek China. (1982, zoals gewijzigd). Nationaal Volkscongres van de Volksrepubliek China.
- Wet van de Volksrepubliek China inzake de procedure voor het sluiten van verdragen. (1990). Nationaal Volkscongres van de Volksrepubliek China.
- Li, Z. (2015). Internationaal recht in China: historische en hedendaagse perspectieven.
Chinese Journal of International Law , 14(3), 567-589. - Bureau van de handelsvertegenwoordiger van de Verenigde Staten. (2020). Economische en handelsovereenkomst tussen de regering van de Verenigde Staten van Amerika en de regering van de Volksrepubliek China (Fase 1-overeenkomst).
- Het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering. (2016). Het Akkoord van Parijs. Verdragscollectie van de Verenigde Naties.
- Verdragscollectie van de Verenigde Naties. (2023). Status van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. Ontleend aan de verdragensdatabase van de Verenigde Naties.
- Wang, G. (2007). De naleving door China van zijn WTO-verplichtingen: juridische en beleidsmatige perspectieven.
Journal of World Trade , 41(2), 387-405.
Opmerking: Dit artikel is opgemaakt voor WordPress met HTML-koppen en alinea’s, zodat het gemakkelijk in een contentmanagementsysteem kan worden geïntegreerd. De bronvermeldingen worden weergegeven in een eenvoudige lijst en kunnen indien nodig verder worden opgemaakt voor publicatie.