Inleiding
Internationale verdragen spelen een cruciale rol bij het vormgeven van de betrekkingen tussen soevereine staten en bevorderen de samenwerking op gebieden variërend van handel en veiligheid tot milieubescherming en mensenrechten. Voor een kleine eilandstaat als Kaapverdië, een archipel voor de westkust van Afrika, is het aangaan van internationale verbintenissen via verdragen essentieel voor economische ontwikkeling, regionale integratie en mondiale diplomatie. Dit artikel onderzoekt het juridische kader waarbinnen Kaapverdië verdragen sluit, zoals vastgelegd in de grondwet, en gaat in op de processen voor het sluiten en uitvoeren van verdragen. Tevens wordt geanalyseerd of Kaapverdië een monistische of dualistische benadering hanteert bij de integratie van internationaal recht in zijn binnenlandse rechtsstelsel, en wat de implicaties zijn van dit standpunt voor het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969. Door deze aspecten nader te onderzoeken, beoogt deze analyse duidelijkheid te verschaffen over de wijze waarop andere landen effectief met Kaapverdië kunnen samenwerken bij verdragsonderhandelingen en de uitvoering daarvan, en zo bij te dragen aan een dieper begrip van de internationale juridische verplichtingen van het land.
Grondwettelijk kader voor het sluiten van verdragen in Kaapverdië
De grondwet van de Republiek Kaapverdië, aangenomen in 1980 en herzien in 1992, fungeert als de hoogste wet van het land en vormt het fundamentele juridische kader voor de deelname van het land aan internationale betrekkingen, met inbegrip van de onderhandeling over, de aanneming en de tenuitvoerlegging van verdragen. Als democratische staat heeft Kaapverdië de beginselen van soevereiniteit, internationale samenwerking en eerbiediging van het internationaal recht in zijn grondwettelijke bepalingen verankerd. De specifieke artikelen die betrekking hebben op het sluiten van verdragen en internationale overeenkomsten zijn voornamelijk te vinden in de afdelingen die handelen over de bevoegdheden van de staatsorganen en de beginselen van het buitenlands beleid.
Artikel 11 van de Kaapverdische grondwet legt de algemene beginselen van de internationale betrekkingen vast en benadrukt het belang van soevereiniteit, gelijkheid tussen staten, niet-inmenging en vreedzame oplossing van conflicten. Hoewel dit artikel niet specifiek betrekking heeft op verdragen, zet het de toon voor het streven van Kaapverdië naar internationale samenwerking, dat nader wordt uitgewerkt in de daaropvolgende bepalingen betreffende de bevoegdheid tot het sluiten van verdragen.
Artikel 103 van de Grondwet is van cruciaal belang om het proces van het sluiten van verdragen in Kaapverdië te begrijpen. Deze bepaling verleent de bevoegdheid om te onderhandelen over en internationale verdragen te sluiten aan de president van de Republiek, die namens de staat optreedt. Deze bevoegdheid is echter niet absoluut en valt onder het beginsel van de scheiding der machten dat inherent is aan het semi-presidentiële bestuurssysteem van Kaapverdië. De president moet overleg plegen met de regering, met name met de premier en de ministerraad, die een belangrijke rol spelen bij het voorstellen en onderhandelen van verdragen, met name die betreffende economische, technische of culturele samenwerking. Bovendien vereisen bepaalde verdragen de goedkeuring van de Nationale Assemblee, het wetgevende orgaan van Kaapverdië, om rechtsgeldigheid te verkrijgen.
Volgens artikel 103, lid 2, moeten verdragen of internationale overeenkomsten die betrekking hebben op aangelegenheden die onder de wetgevende bevoegdheid vallen – zoals die welke van invloed zijn op grondrechten, het fiscaal beleid of de nationale veiligheid – ter goedkeuring aan de Nationale Assemblee worden voorgelegd voordat zij door de president kunnen worden geratificeerd of ertoe kan worden toegetreden. Deze vereiste waarborgt dat verdragen in overeenstemming zijn met de nationale belangen en de grondwettelijke beginselen, wat een democratische controle op de uitvoerende macht op het gebied van buitenlandse zaken weerspiegelt. Bovendien moeten verdragen krachtens artikel 103, lid 3, worden gepubliceerd in het staatsblad, het Boletim Oficial, om binnenlands in werking te treden, waardoor transparantie en publieke bekendheid met internationale verbintenissen worden gewaarborgd.
Een andere cruciale grondwettelijke bepaling is artikel 12, dat betrekking heeft op de verhouding tussen internationaal recht en nationaal recht. Dit artikel bepaalt dat internationale verdragen en overeenkomsten, zodra deze naar behoren zijn geratificeerd en gepubliceerd, een integraal onderdeel vormen van het rechtsstelsel van Kaapverdië. Belangrijk is dat artikel 12, lid 3, bepaalt dat normen uit internationale verdragen bij tegenstrijdigheid voorrang hebben boven gewone nationale wetgeving, hoewel zij ondergeschikt blijven aan de Grondwet zelf. Deze hiërarchie duidt op een genuanceerde benadering van de opname van internationale verplichtingen, die later in dit artikel nader zal worden onderzocht in de context van monisme en dualisme.
Het grondwettelijk kader voorziet derhalve in een duidelijke rolverdeling in het verdragssluitingsproces: de president vertegenwoordigt de staat op internationaal niveau en bekrachtigt verdragen door middel van ratificatie, de regering (via de Ministerraad) neemt vaak het initiatief tot verdragen en voert daarover onderhandelingen, en de Nationale Assemblee oefent toezicht uit door belangrijke verdragen goed te keuren voordat deze in werking treden. Dit meerlagige proces weerspiegelt het streven van Kaapverdië naar democratisch bestuur en verantwoording in zijn internationale betrekkingen. Het zorgt er tevens voor dat verdragen niet lichtvaardig worden aangegaan, aangezien zij op verschillende bestuursniveaus aan een grondige toetsing moeten worden onderworpen voordat zij bindend worden voor de staat.
Monistische of dualistische benadering: het standpunt van Kaapverdië ten aanzien van het internationaal recht
Een van de fundamentele verschillen in het internationaal recht betreft de benadering die staten hanteren ten aanzien van de verhouding tussen het internationaal recht en het nationaal recht, die in grote lijnen kan worden ingedeeld in een monistisch of een dualistisch systeem. In een monistisch systeem wordt het internationaal recht bij ratificatie van een verdrag automatisch opgenomen in de binnenlandse rechtsorde, zonder dat daarvoor aanvullende wetgevende maatregelen nodig zijn. Een dualistisch systeem daarentegen behandelt het internationaal recht en het binnenlands recht als afzonderlijke domeinen, waarbij specifieke wetgevingshandelingen vereist zijn om internationale verplichtingen om te zetten in afdwingbaar binnenlands recht.
Het rechtsstelsel van Kaapverdië, zoals vastgelegd in de grondwet, neigt naar een monistische benadering, zij het met enkele kanttekeningen. Zoals eerder vermeld, bepaalt artikel 12 van de grondwet dat naar behoren geratificeerde en gepubliceerde internationale verdragen rechtstreeks van toepassing zijn binnen de nationale rechtsorde en voorrang hebben boven gewone binnenlandse wetgeving. Dit houdt in dat zodra een verdrag door de president is geratificeerd, door de Nationale Assemblee is goedgekeurd (indien vereist) en in het Boletim Oficial is gepubliceerd, het deel gaat uitmaken van het Kaapverdische recht zonder dat er aanvullende uitvoeringswetgeving nodig is. Deze rechtstreekse opname sluit aan bij de monistische beginselen, aangezien hierdoor het internationaal recht onmiddellijk effect heeft in de binnenlandse context.
Het monisme van Kaapverdië is echter niet absoluut. Hoewel verdragen bij ratificatie in het rechtsstelsel worden geïntegreerd, kan voor de toepassing ervan nog steeds specifieke regelgevende of bestuurlijke maatregelen nodig zijn, met name bij complexe overeenkomsten die een gedetailleerde nationale uitvoering vereisen. Zo kan een verdrag inzake milieubescherming bijvoorbeeld vereisen dat het Ministerie van Milieu voorschriften vaststelt of handhavingsmechanismen instelt om naleving van de internationale verplichtingen te waarborgen. In dergelijke gevallen zijn de bepalingen van het verdrag niet zelfuitvoerbaar en zijn verdere maatregelen van de staat nodig om ze binnen de binnenlandse rechtsorde volledig te laten functioneren. Dit kenmerk introduceert elementen van een dualistische benadering, aangezien het praktische effect van verdragen kan afhangen van aanvullende wetgevende of uitvoerende maatregelen.
Bovendien houdt de voorrang van de grondwet boven het internationaal recht, zoals vastgelegd in artikel 12, een beperking in van het monisme in Kaapverdië. Indien een verdragsbepaling in strijd is met een grondwettelijke norm, prevaleert deze laatste, en kan het zijn dat de staat opnieuw moet onderhandelen of voorbehouden bij het verdrag moet maken om de inconsistentie op te lossen. Deze grondwettelijke waarborg onderstreept het streven van Kaapverdië naar nationale soevereiniteit, zelfs terwijl het land internationale samenwerking omarmt.
In de praktijk kan de benadering van Kaapverdië ten aanzien van verdragen worden omschreven als een hybride of „gekwalificeerd monistisch” systeem. Internationale verdragen worden rechtstreeks in de rechtsorde opgenomen en hebben een hogere status dan gewone wetten, maar voor de tenuitvoerlegging ervan kunnen nog steeds binnenlandse maatregelen nodig zijn, en zij blijven ondergeschikt aan de grondwet. Deze hybride benadering stelt Kaapverdië in staat een evenwicht te vinden tussen zijn internationale verplichtingen en de bescherming van zijn nationale rechtskader, waarbij wordt gewaarborgd dat de verdragsverplichtingen worden aangepast aan de specifieke behoeften en capaciteiten van het land.
Omzetting van verdragen in het nationale recht van Kaapverdië
Het proces waarbij internationale verdragen in Kaapverdië worden omgezet in uitvoerbaar nationaal recht verloopt volgens een gestructureerd maar flexibel traject, dat de gekwalificeerde monistische benadering van het land weerspiegelt. Zodra een verdrag door de president is geratificeerd en, indien nodig, door de Nationale Assemblee is goedgekeurd, wordt het gepubliceerd in het Boletim Oficial, zoals voorgeschreven in artikel 103, lid 3, van de Grondwet. De publicatie vormt de formele handeling waardoor het verdrag bindend wordt binnen de binnenlandse rechtsorde, waarmee de integratie ervan in het Kaapverdische recht wordt bekrachtigd.
Zoals eerder opgemerkt, hebben geratificeerde verdragen krachtens artikel 12 een hogere status dan gewone wetgeving, wat betekent dat in geval van een conflict tussen een verdragsbepaling en een nationale wet, de verdragsbepaling voorrang heeft. Deze hiërarchische positie vergemakkelijkt de naleving van internationale verplichtingen door ervoor te zorgen dat nationale rechtbanken en bestuursorganen de verdragsnormen boven conflicterende nationale wetten laten prevaleren. Als Kaapverdië bijvoorbeeld een mensenrechtenverdrag ratificeert dat strengere normen oplegt dan de bestaande nationale wetgeving, wordt van rechtbanken verwacht dat zij in relevante zaken de bepalingen van het verdrag handhaven, mits deze niet in strijd zijn met de grondwet.
De directe toepasselijkheid van verdragen betekent echter niet altijd dat ze onmiddellijk afdwingbaar zijn. Veel verdragen, met name die welke technische of gespecialiseerde verplichtingen inhouden, vereisen dat de staat uitvoeringswetgeving of -regelgeving vaststelt om de bepalingen ervan ten uitvoer te leggen. Zo kan een handelsovereenkomst bijvoorbeeld tariefverlagingen of regels inzake markttoegang bevatten die wijzigingen in bestaande douanewetten of de invoering van nieuwe administratieve procedures noodzakelijk maken. In dergelijke gevallen nemen de betrokken ministeries, in overleg met de Nationale Assemblee indien wetswijzigingen vereist zijn, maatregelen om de binnenlandse regelgeving in overeenstemming te brengen met de internationale verplichtingen.
Ook de rechterlijke macht speelt een cruciale rol bij de tenuitvoerlegging van verdragen in Kaapverdië. Binnen het rechtsstelsel van het land zijn rechtbanken verplicht internationale verdragen toe te passen als onderdeel van de nationale rechtsorde, mits deze naar behoren zijn geratificeerd en gepubliceerd. De juridische uitleg van verdragsbepalingen kan bepalend zijn voor de wijze waarop het internationaal recht in de praktijk wordt toegepast, met name in zaken die betrekking hebben op individuele rechten of geschillen tussen particuliere partijen en de staat. Het Grondwettelijk Hof, opgericht krachtens Titel V van de Grondwet, is bevoegd om de grondwettigheid van verdragen te toetsen en conflicten tussen internationale en nationale normen op te lossen, waardoor verder wordt gewaarborgd dat de uitvoering van verdragen in overeenstemming is met de grondwettelijke beginselen.
Ondanks het solide kader voor de uitvoering van verdragen blijven er uitdagingen bestaan wat betreft het vermogen van Kaapverdië om internationale verbintenissen volledig om te zetten in effectieve binnenlandse maatregelen. Als kleine ontwikkelingsstaat met beperkte middelen kan Kaapverdië te maken krijgen met beperkingen bij het vaststellen van de benodigde wetgeving of het opzetten van bestuurlijke mechanismen om complexe verdragen uit te voeren. Zo kunnen milieuverdragen die geavanceerde monitoring- en handhavingssystemen vereisen, de institutionele capaciteit van het land onder druk zetten. Om deze uitdagingen aan te pakken, werkt Kaapverdië vaak samen met internationale organisaties en ontwikkelingspartners om capaciteit op te bouwen en technische bijstand te verkrijgen voor de uitvoering van verdragen.
Kaapverdië en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969
Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT), dat op 23 mei 1969 werd aangenomen en op 27 januari 1980 in werking trad, wordt algemeen beschouwd als de hoeksteen van het internationaal verdragenrecht. Het VCLT, dat vaak het „verdrag over verdragen“ wordt genoemd, codificeert het internationaal gewoonterecht dat betrekking heeft op het tot stand komen, de uitleg, de wijziging en de beëindiging van verdragen tussen staten. Met 116 verdragsluitende staten volgens recente gegevens fungeert het VCLT als een cruciaal referentiepunt voor staten die verdragen sluiten (Weens Verdrag inzake het verdragenrecht – Wikipedia, 2023).
Volgens de meest recente beschikbare informatie is Kaapverdië geen ondertekenaar of partij bij het VCLT 1969. Deze status houdt niet noodzakelijkerwijs een afwijzing in van de in het Verdrag vastgelegde beginselen; het weerspiegelt veeleer de specifieke historische en juridische context van het land ten tijde van de aanneming en inwerkingtreding van het Verdrag. Kaapverdië werd in 1975 onafhankelijk van Portugal, enkele jaren nadat het VCLT voor ondertekening was opengesteld, en in de periode na de onafhankelijkheid lag de nadruk waarschijnlijk op natievorming en het aangaan van bilaterale en regionale betrekkingen, in plaats van op toetreding tot multilaterale procedurele kaders zoals het VCLT.
Hoewel Kaapverdië geen partij is bij het VCLT, worden veel van de bepalingen daarvan beschouwd als onderdeel van het internationaal gewoonterecht, dat voor alle staten bindend is, ongeacht of zij het verdrag formeel hebben geratificeerd. Beginselen zoals „pacta sunt servanda“ (verdragen moeten te goeder trouw worden nagekomen, artikel 26 van het VCLT) en regels inzake de uitlegging van verdragen (artikelen 31-33 van het VCLT) worden algemeen aanvaard als normen die de internationale betrekkingen regelen. Kaapverdië houdt zich in zijn verdragspraktijk waarschijnlijk aan deze gewoonterechtelijke regels, zoals blijkt uit zijn grondwettelijke verbintenis tot internationale samenwerking en eerbiediging van het internationaal recht krachtens artikel 11.
Het feit dat Kaapverdië niet formeel is toegetreden tot het VCLT heeft gevolgen voor de manier waarop andere staten met Kaapverdië onderhandelen over verdragen. Hoewel het VCLT een gestandaardiseerd kader biedt voor het sluiten van verdragen, moeten staten die zaken doen met niet-partijen terugvallen op het internationaal gewoonterecht en bilaterale afspraken om duidelijkheid te waarborgen bij de onderhandelingen over en de uitvoering van overeenkomsten. Zo moeten kwesties met betrekking tot voorbehouden bij verdragen, wijzigingen of beëindiging mogelijk expliciet worden geregeld in de tekst van overeenkomsten met Kaapverdië, aangezien de procedurele richtlijnen van het VCLT formeel niet van toepassing zijn. Andere landen dienen zich er tevens van bewust te zijn dat het verdragssluitingsproces van Kaapverdië in de eerste plaats wordt geregeld door het binnenlandse constitutionele kader, waarin de nadruk ligt op ratificatie door de president, goedkeuring door de wetgevende macht voor belangrijke verdragen en publicatie als voorwaarden voor de geldigheid ervan.
Voor staten die verdragen met Kaapverdië willen sluiten, is het raadzaam om prioriteit te geven aan transparantie en wederzijds begrip van de procedurele verwachtingen. Aangezien Kaapverdië handelt op basis van het internationaal gewoonterecht in plaats van het VCLT-kader, moeten de onderhandelende partijen ervoor zorgen dat verdragen worden opgesteld in duidelijke bewoordingen en met gedetailleerde bepalingen inzake de inwerkingtreding, geschillenbeslechting en beëindiging, om onduidelijkheden te voorkomen. Bovendien dienen internationale partners rekening te houden met de beperkte middelen van Kaapverdië en ondersteuning te bieden bij capaciteitsopbouw om de binnenlandse uitvoering van overeenkomsten te vergemakkelijken, met name bij verdragen die technische of financiële verplichtingen met zich meebrengen.
Praktische overwegingen bij het sluiten van verdragen met Kaapverdië
Het voeren van verdragsonderhandelingen met Kaapverdië biedt zowel kansen als uitdagingen voor andere staten en internationale organisaties. Als kleine eilandontwikkelingsstaat hecht Kaapverdië veel belang aan verdragen die duurzame ontwikkeling, regionale integratie en klimaatbestendigheid ondersteunen. Het lidmaatschap van organisaties zoals de Afrikaanse Unie (AU) en de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (ECOWAS) bepaalt mede de prioriteiten bij het sluiten van verdragen, waarbij de nadruk vaak ligt op economische samenwerking, migratie en veiligheid.
Een praktisch aandachtspunt voor staten die verdragen sluiten met Kaapverdië is het belang om voorgestelde overeenkomsten af te stemmen op de nationale ontwikkelingsstrategieën van het land. Verdragen die ingaan op de belangrijkste aandachtspunten van Kaapverdië – zoals hernieuwbare energie, visserijbeheer en toerisme – zullen waarschijnlijk meer politieke steun krijgen en zorgen voor soepelere ratificatie- en uitvoeringsprocessen. Omgekeerd kunnen overeenkomsten die worden gezien als een onnodige last of die in strijd zijn met nationale belangen, te maken krijgen met vertragingen of weerstand in de Nationale Assemblee, aangezien goedkeuring door de wetgevende macht een cruciale stap is voor verdragen op grond van artikel 103.
Een ander aandachtspunt is de noodzaak van geduld en flexibiliteit bij de onderhandelingen, gezien de beperkte bestuurlijke capaciteit van Kaapverdië. Het proces van goedkeuring en uitvoering van verdragen kan langer duren dan in grotere staten met een robuuster bestuurlijk apparaat. Internationale partners kunnen deze vertragingen beperken door technische bijstand of financiële steun te verlenen ter ondersteuning van het opstellen van uitvoeringswetgeving of het opzetten van de benodigde instellingen. Een dergelijke samenwerking versterkt niet alleen de bilaterale betrekkingen, maar zorgt er ook voor dat verdragen de beoogde resultaten opleveren.
Bovendien moeten staten rekening houden met de gekwalificeerde monistische benadering van het internationaal recht door Kaapverdië. Hoewel verdragen bij ratificatie en publicatie rechtstreeks in de binnenlandse rechtsorde worden opgenomen, kan het praktische effect ervan afhangen van aanvullende binnenlandse maatregelen. Onderhandelende partijen zouden moeten overwegen om bepalingen in verdragen op te nemen waarin specifieke tijdschema’s of mechanismen voor de tenuitvoerlegging worden uiteengezet, waardoor Kaapverdië een stappenplan krijgt om aan zijn verplichtingen te voldoen. Deze aanpak kan misverstanden helpen voorkomen en ervoor zorgen dat beide partijen realistische verwachtingen hebben ten aanzien van de handhaving van het verdrag.
Casestudies over de betrokkenheid van Kaapverdië bij verdragen
Om de praktijk van Kaapverdië op het gebied van het sluiten van verdragen te illustreren, is het nuttig om te kijken naar de betrokkenheid van het land bij regionale en internationale overeenkomsten. Een opvallend voorbeeld is de deelname van Kaapverdië aan het ECOWAS-kader, dat verdragen en protocollen omvat inzake vrij verkeer, handel en veiligheid. Deze overeenkomsten hebben Kaapverdië ertoe verplicht zijn binnenlands beleid af te stemmen op regionale normen, wat vaak wetgevende hervormingen vereiste om bepalingen zoals visumvrij reizen voor ECOWAS-burgers ten uitvoer te leggen. Het proces van goedkeuring en omzetting van deze verdragen weerspiegelt de grondwettelijke vereisten van ratificatie door de president, goedkeuring door de wetgevende macht en publicatie, waarmee de praktische toepassing van de artikelen 103 en 12 wordt aangetoond.
Een ander belangrijk onderdeel van de verdragsverplichtingen betreft de toezeggingen van Kaapverdië in het kader van internationale milieuovereenkomsten, zoals het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (UNFCCC) en de bijbehorende protocollen. Als kleine eilandstaat die kwetsbaar is voor de gevolgen van klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging en woestijnvorming, heeft Kaapverdië actief deelgenomen aan wereldwijde inspanningen om klimaatverandering tegen te gaan. De uitvoering van deze verdragen vereist vaak ingrijpende binnenlandse maatregelen, waaronder het vaststellen van beleid inzake hernieuwbare energie en strategieën voor rampenrisicobeperking. Hoewel de verdragen rechtstreeks in de nationale wetgeving zijn opgenomen, hangt de volledige uitvoering ervan af van externe steun, wat de uitdagingen van de uitvoering in een context met beperkte middelen onderstreept.
Deze casestudies onderstrepen hoe belangrijk het is om inzicht te hebben in de processen rond het sluiten en uitvoeren van verdragen in Kaapverdië. Ze tonen ook aan dat het land zich inzet voor internationale samenwerking, zelfs terwijl het te maken heeft met binnenlandse beperkingen en grondwettelijke vereisten. Voor andere staten bieden deze voorbeelden inzicht in de manier waarop Kaapverdië met verdragen omgaat, waarbij de nadruk ligt op de noodzaak van een op samenwerking gerichte en contextgevoelige aanpak.
Conclusie
De aanpak van Kaapverdië bij het aangaan en uitvoeren van internationale verdragen weerspiegelt een zorgvuldig evenwicht tussen het constitutionele kader, de nationale belangen en de mondiale verplichtingen. De grondwet legt, via bepalingen zoals de artikelen 11, 12 en 103, een duidelijk proces vast voor het sluiten van verdragen, waarbij de president, de regering en de Nationale Assemblee betrokken zijn in een systeem van checks and balances. De gekwalificeerde monistische benadering van het land maakt de rechtstreekse opname van verdragen in het nationale recht mogelijk, terwijl tegelijkertijd de noodzaak van uitvoeringsmaatregelen en de voorrang van de grondwet boven internationale verplichtingen worden erkend.
Hoewel Kaapverdië geen partij is bij het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969, handelt het binnen het kader van het internationaal gewoonterecht en houdt het zich aan algemeen aanvaarde beginselen met betrekking tot het sluiten en uitvoeren van verdragen. Deze status vereist dat andere staten bij het onderhandelen over verdragen met Kaapverdië op maat gesneden strategieën hanteren, waarbij de nadruk ligt op duidelijkheid, wederzijds begrip en ondersteuning van de binnenlandse uitvoering. Door rekening te houden met deze juridische en praktische overwegingen kunnen internationale partners effectieve en duurzame verdragsrelaties met Kaapverdië opbouwen, wat bijdraagt aan de gezamenlijke doelstellingen op het gebied van ontwikkeling, veiligheid en samenwerking.
In een bredere context bieden de praktijken van Kaapverdië op het gebied van verdragssluiting waardevolle lessen voor kleine staten en ontwikkelingslanden die zich willen engageren in het internationaal recht. Het streven naar democratische verantwoording, zoals dat tot uiting komt in de rol van de Nationale Assemblee, en de nadruk op het afstemmen van verdragen op nationale prioriteiten vormen een model voor het vinden van een evenwicht tussen soevereiniteit en mondiale integratie. Nu de internationale gemeenschap zich blijft bezighouden met dringende mondiale uitdagingen, zal inzicht in de juridische kaders van staten als Kaapverdië van essentieel belang zijn voor het bevorderen van inclusieve en rechtvaardige samenwerking.
Referenties
- Grondwet van de Republiek Kaapverdië (1980, zoals herzien in 1992). Ontleend aan officiële bronnen of juridische databases, zoals de website van de Kaapverdische regering of internationale databanken voor grondwetten.
- Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. (1969). United Nations Treaty Series, Vol. 1155, blz. 331. Ontleend aan de juridische bronnen van de Verenigde Naties.
- Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht – Wikipedia. (2023). Ontleend aan openbaar beschikbare informatie op het internet.