Welkom bij OSTL: de Organisatie voor de Studie van het Verdragsrecht

Organisatie voor de Studie van het Verdragsrecht

Een internationale vereniging van wetenschappers, diplomaten en instellingen

Het verdragsvormingsproces in Bahrein: een evenwicht tussen het constitutionele kader en internationale verplichtingen

Inleiding

Het Koninkrijk Bahrein, een kleine eilandstaat in de Arabische Golf, heeft zich in toenemende mate geprofileerd als een belangrijke speler in regionale en internationale aangelegenheden. Als constitutionele monarchie met een diepgewortelde rechtstraditie, beïnvloed door de islamitische wetgeving en moderne bestuursprincipes, weerspiegelt de aanpak van Bahrein bij het sluiten van verdragen een zorgvuldig evenwicht tussen zijn constitutionele kader en zijn internationale verplichtingen. Dit artikel onderzoekt het verdragssluitingsproces van Bahrein, met de nadruk op de constitutionele mechanismen die het sluiten van internationale overeenkomsten regelen, de omzetting van verdragen in nationaal recht en de implicaties van het standpunt van Bahrein ten aanzien van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969. Door middel van deze analyse beoogt het artikel een uitgebreid inzicht te verschaffen in de wijze waarop Bahrein omgaat met de complexiteit van het internationaal recht, terwijl het trouw blijft aan zijn binnenlandse juridische en politieke structuren.

De bespreking begint met een overzicht van het constitutionele kader van Bahrein, waarbij de nadruk ligt op de bepalingen met betrekking tot het sluiten van verdragen en de rol van belangrijke staatsinstellingen. Vervolgens wordt onderzocht of Bahrein een monistische of dualistische benadering hanteert bij de opname van internationale verdragen in het nationale recht, en welke praktische mechanismen er voor een dergelijke integratie bestaan. Ten slotte wordt in het artikel de verhouding van Bahrein tot het Verdrag inzake het recht van verdragen (VCLT) van 1969 beoordeeld, evenals de implicaties daarvan voor andere staten die verdragsbetrekkingen met Bahrein willen aangaan.

Constitutioneel kader voor het sluiten van verdragen in Bahrein

De rechtsgrondslag voor de deelname van Bahrein aan internationale verdragen is vastgelegd in de grondwet, die in 1973 voor het eerst werd afgekondigd en vervolgens in 2002 werd gewijzigd om het land als een constitutionele monarchie te vestigen. De grondwet van 2002 vormt, als hoogste wet van het land, het kader voor de uitoefening van staatsbevoegdheden, waaronder de bevoegdheid om internationale overeenkomsten aan te gaan. Verschillende artikelen in de grondwet zijn met name relevant voor het proces van het sluiten van verdragen en bakenen de rollen af van de uitvoerende, wetgevende en, tot op zekere hoogte, de rechterlijke macht op dit gebied.

Belangrijke grondwettelijke bepalingen

Artikel 37 van de Bahreinse grondwet is van cruciaal belang om de bevoegdheid tot het sluiten van verdragen te begrijpen. Daarin wordt bepaald dat de koning, als staatshoofd, Bahrein vertegenwoordigt in zijn buitenlandse betrekkingen en bevoegd is om verdragen te sluiten. Artikel 37 luidt specifiek als volgt: „De koning vertegenwoordigt de staat in zijn buitenlandse betrekkingen en sluit verdragen overeenkomstig de bepalingen van de grondwet en de geldende wetten.“ Deze bepaling onderstreept de primaire rol van de koning bij het initiëren en sluiten van internationale overeenkomsten, wat een weerspiegeling is van de gecentraliseerde benadering van het buitenlands beleid en het sluiten van verdragen die kenmerkend is voor monarchale stelsels.

De bevoegdheid van de koning is echter niet onbeperkt. Artikel 38 van de Grondwet voorziet in een belangrijke controle op de bevoegdheid van de uitvoerende macht om verdragen te sluiten, door te bepalen dat bepaalde soorten verdragen ter goedkeuring aan de wetgevende macht moeten worden voorgelegd. Daarin staat: „Verdragen en overeenkomsten die een last voor de staatsfinanciën met zich meebrengen of een wijziging van de wetten van Bahrein inhouden, mogen niet worden gesloten zonder de instemming van de Nationale Assemblee.“ De Nationale Assemblee, bestaande uit de gekozen Raad van Afgevaardigden en de benoemde Shura-raad, speelt dus een belangrijke rol bij het waarborgen dat verdragen met binnenlandse gevolgen aan democratische controle worden onderworpen. Deze vereiste weerspiegelt een evenwicht tussen het initiatief van de uitvoerende macht en het toezicht door de wetgevende macht, waardoor wordt gewaarborgd dat internationale verbintenissen in overeenstemming zijn met de nationale belangen en wettelijke normen.

Daarnaast gaat artikel 105 van de Grondwet in op de rol van de rechterlijke macht met betrekking tot verdragen. Hoewel dit artikel niet rechtstreeks betrekking heeft op het proces van het sluiten van verdragen, legt het de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht vast, evenals haar verantwoordelijkheid om de Grondwet en de wetten van Bahrein te handhaven. In gevallen waarin verdragen in het nationale recht zijn opgenomen, kan de rechterlijke macht de verdragsverplichtingen interpreteren en handhaven als onderdeel van het binnenlandse rechtskader, mits deze naar behoren zijn geratificeerd en gepubliceerd in overeenstemming met de Bahreinse wetgeving.

Procedurele aspecten van het sluiten van verdragen

De praktische uitvoering van de artikelen 37 en 38 verloopt in verschillende stappen. In eerste instantie onderhandelt de uitvoerende macht, onder leiding van de koning en vaak via het ministerie van Buitenlandse Zaken, over verdragen met buitenlandse partijen en ondertekent deze. Voor verdragen die onder de werkingssfeer van artikel 38 vallen – namelijk verdragen die financiële lasten met zich meebrengen of wetswijzigingen vereisen – wordt het ontwerpverdrag ter bespreking en goedkeuring voorgelegd aan de Nationale Assemblee. Na goedkeuring door het parlement wordt het verdrag door de koning geratificeerd door middel van een koninklijk besluit, dat vervolgens in het Staatsblad wordt gepubliceerd, waarna het binnen Bahrein rechtsgeldig wordt.

Dit procedurele kader benadrukt de wisselwerking tussen de monarchale structuur van Bahrein en zijn streven naar constitutioneel bestuur. Hoewel de koning aanzienlijke bevoegdheden behoudt op het gebied van buitenlandse betrekkingen, zorgt de betrokkenheid van de Nationale Vergadering ervoor dat verdragsverplichtingen met aanzienlijke binnenlandse gevolgen niet eenzijdig worden opgelegd. Dit evenwicht is met name van belang in een land als Bahrein, waar internationale verplichtingen vaak raakvlakken hebben met gevoelige kwesties zoals economisch beleid, veiligheid en culturele normen.

Monistische of dualistische benadering: de omzetting van verdragen in nationaal recht in Bahrein

Een fundamentele vraag binnen de studie van het internationaal recht is of een staat een monistische of dualistische benadering hanteert ten aanzien van de verhouding tussen het internationaal recht en het nationaal recht. In een monistisch systeem vormen het internationaal recht en het nationaal recht één enkele rechtsorde, waarbij verdragen bij ratificatie automatisch deel gaan uitmaken van het nationale recht. In een dualistisch systeem daarentegen worden het internationaal recht en het nationaal recht als twee afzonderlijke rechtsstelsels beschouwd, waardoor specifieke wetgevende maatregelen nodig zijn om verdragsbepalingen in het nationale rechtskader op te nemen.

De dualistische aanpak van Bahrein

Bahrein hanteert een dualistische benadering van internationale verdragen, in lijn met veel staten die beïnvloed zijn door civielrechtelijke tradities en islamitische rechtsbeginselen. Binnen dit stelsel worden verdragen niet automatisch onderdeel van het nationale recht bij ratificatie. In plaats daarvan moeten ze worden omgezet in binnenlandse wetgeving door middel van een wet van de Nationale Assemblee of een koninklijk besluit, afhankelijk van de aard van het verdrag en de gevolgen ervan voor bestaande wetten. Deze vereiste blijkt duidelijk uit de bewoordingen van artikel 38 van de Grondwet, dat wettelijke goedkeuring voorschrijft voor verdragen die wijzigingen in de Bahreinse wetgeving vereisen.

Het dualistische karakter van het rechtsstelsel van Bahrein zorgt ervoor dat internationale verplichtingen zorgvuldig worden getoetst om ze in overeenstemming te brengen met binnenlandse prioriteiten en wettelijke normen. Zo vereisen verdragen op het gebied van mensenrechten of economische samenwerking, zoals die welke zijn ondertekend onder auspiciën van de Samenwerkingsraad van de Golf (GCC) of de Verenigde Naties, vaak uitvoeringswetgeving om binnen Bahrein afdwingbaar te zijn. Dit proces stelt de staat in staat om verdragsverplichtingen aan te passen aan de culturele, religieuze en politieke context, waardoor mogelijke conflicten met de beginselen van de islamitische sharia worden vermeden, die krachtens artikel 2 van de grondwet als primaire bron van wetgeving fungeren.

Mechanismen voor de omzetting van verdragen in nationaal recht

De omzetting van verdragen in nationaal recht verloopt in Bahrein doorgaans volgens een gestructureerd proces. Nadat een verdrag door de koning is geratificeerd en in het Staatsblad is gepubliceerd, beoordelen de betrokken ministeries of er nieuwe wetgeving of wijzigingen in bestaande wetten nodig zijn om de bepalingen van het verdrag ten uitvoer te brengen. Indien wetgevende maatregelen nodig zijn, wordt door de uitvoerende macht een wetsontwerp opgesteld en ter goedkeuring voorgelegd aan de Nationale Assemblee. Zodra de wet is aangenomen, wordt deze bindend binnen het binnenlandse rechtsstelsel en kunnen rechtbanken ernaar verwijzen bij de beslechting van daarmee verband houdende geschillen.

In gevallen waarin een verdrag niet in strijd is met bestaande wetgeving of geen nieuwe wetgeving vereist, kan het koninklijk besluit tot ratificatie volstaan om de rechtsgeldigheid van het verdrag binnen Bahrein te erkennen. Maar zelfs in dergelijke gevallen houdt het dualistische kader in dat het rechtstreeks inroepen van verdragsbepalingen voor binnenlandse rechtbanken over het algemeen niet is toegestaan zonder bijbehorende nationale wetgeving. Deze benadering staat in contrast met monistische systemen, waar geratificeerde verdragen door rechtbanken rechtstreeks afdwingbaar kunnen zijn zonder aanvullende wetgevende stappen.

Een opvallend gevolg van het dualistische systeem van Bahrein is dat de uitvoering van internationale verplichtingen vertraging kan oplopen. De vereiste van goedkeuring door de wetgever kan het proces van aanpassing van de nationale wetgeving aan verdragsverplichtingen vertragen, met name op politiek gevoelige terreinen. Het biedt echter ook een waarborg tegen het opleggen van internationale normen die mogelijk onverenigbaar zijn met het binnenlandse juridische en culturele kader van Bahrein.

Bahrein en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (1969)

Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) uit 1969, dat vaak wordt omschreven als het „verdrag over verdragen”, vormt een hoeksteen van het internationaal recht en codificeert de regels en beginselen die van toepassing zijn op het sluiten, de uitleg en de beëindiging van verdragen tussen staten. Het VCLT, dat op 23 mei 1969 werd aangenomen en op 27 januari 1980 in werking trad, biedt een uitgebreid kader om duidelijkheid en voorspelbaarheid in internationale verdragsbetrekkingen te waarborgen (Verenigde Naties, 1969). Gezien het belang ervan kan de verhouding van een staat tot het VCLT waardevolle inzichten bieden in zijn benadering van het sluiten van verdragen en internationale juridische verplichtingen.

De status van Bahrein met betrekking tot het VCLT

Bahrein is geen partij bij het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969. Volgens de meest recente beschikbare gegevens heeft Bahrein het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) noch ondertekend, noch geratificeerd, een standpunt dat door verschillende andere staten in de Golfregio wordt gedeeld. Deze status houdt geen afwijzing in van de in het VCLT vastgelegde beginselen, waarvan vele worden beschouwd als internationaal gewoonterecht en derhalve bindend zijn voor alle staten, ongeacht formele ratificatie. De status van Bahrein als niet-partij houdt echter in dat het land niet wettelijk verplicht is om zich bij het sluiten van verdragen te houden aan de specifieke procedurele en interpretatieve regels van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht.

De redenen voor het besluit van Bahrein om niet toe te treden tot het VCLT zijn niet expliciet vastgelegd in openbare bronnen, maar ze weerspiegelen wellicht bredere regionale trends onder de Golfstaten, waar het sluiten van verdragen vaak wordt bepaald door binnenlandse grondwettelijke normen en bilaterale overwegingen in plaats van door multilaterale kaders. Bovendien kunnen Bahreins beroep op islamitische rechtsbeginselen en zijn dualistische benadering van het internationaal recht van invloed zijn op zijn terughoudende houding ten opzichte van instrumenten zoals het VCLT, dat de verdragspraktijken binnen diverse rechtstradities standaardiseert.

Implicaties voor andere landen

Het feit dat Bahrein geen partij is bij het VCLT heeft belangrijke gevolgen voor staten die verdragen met het land willen sluiten. Ten eerste moeten andere landen erkennen dat het proces voor het sluiten van verdragen in Bahrein in de eerste plaats wordt geregeld door het binnenlandse constitutionele kader, met name de artikelen 37 en 38 van de grondwet. Hoewel Bahrein zich over het algemeen houdt aan de beginselen van het internationaal gewoonterecht die in het VCLT tot uiting komen – zoals het vereiste van instemming, het beginsel van pacta sunt servanda (verdragen moeten te goeder trouw worden nageleefd) en regels inzake de uitleg van verdragen – kunnen er op procedurele vlakken, zoals onderhandelingen, ondertekening en ratificatie, afwijkingen zijn ten opzichte van de VCLT-normen.

Zo zullen staten die gewend zijn aan VCLT-procedures zich wellicht moeten aanpassen aan de eis van Bahrein dat bepaalde verdragen door de Nationale Assemblee moeten worden goedgekeurd, zoals bepaald in artikel 38. Deze betrokkenheid van de wetgevende macht kan de doorlooptijd voor het sluiten en uitvoeren van verdragen verlengen, wat geduld en flexibiliteit van de onderhandelingspartners vereist. Bovendien houdt de dualistische benadering van Bahrein in dat verdragsverplichtingen mogelijk niet onmiddellijk afdwingbaar zijn voor de binnenlandse rechtbanken zonder uitvoeringswetgeving, een factor waarmee andere staten rekening moeten houden bij het opstellen van overeenkomsten die een onmiddellijke of directe toepassing in Bahrein vereisen.

Bovendien onderstreept het feit dat Bahrein het VCLT niet heeft geratificeerd het belang van een bilaterale dialoog om inzicht te krijgen in de voorkeuren van het land op het gebied van verdragssluiting en de juridische beperkingen waarmee het te maken heeft. Andere staten wordt aangeraden om met de Bahreinse autoriteiten in gesprek te gaan om duidelijkheid te krijgen over de procedurele verwachtingen en ervoor te zorgen dat verdragen zo worden opgesteld dat ze verenigbaar zijn met het binnenlandse rechtsstelsel van Bahrein. Zo zouden onderhandelaars bijvoorbeeld prioriteit kunnen geven aan duidelijke en specifieke verdragsformuleringen om interpretatiegeschillen tot een minimum te beperken, aangezien Bahrein niet formeel gebonden is aan de regels van het VCLT inzake verdragsinterpretatie (bijvoorbeeld de artikelen 31 en 32 van het VCLT).

Ondanks deze uitdagingen vormt de naleving van het internationaal gewoonterecht door Bahrein een basis voor betrouwbare verdragsbetrekkingen. Veel van de kernbeginselen van het VCLT, zoals de verplichting om verdragen na te leven en het verbod om zich op intern recht te beroepen om het niet nakomen van verdragsverplichtingen te rechtvaardigen (artikel 27 van het VCLT), worden algemeen aanvaard als gewoonterechtelijke normen en worden in de praktijk waarschijnlijk door Bahrein nageleefd. Hoewel Bahrein zich dus niet formeel aan het VCLT houdt, kunnen andere staten toch met Bahrein samenwerken binnen het bredere kader van internationale rechtsnormen.

Een evenwicht vinden tussen binnenlandse en internationale prioriteiten

Het proces van het sluiten van verdragen in Bahrein illustreert de bredere uitdaging waarmee veel staten worden geconfronteerd bij het vinden van een evenwicht tussen constitutionele kaders en internationale verplichtingen. De gecentraliseerde bevoegdheid van de koning op grond van artikel 37, in combinatie met het wettelijk voorgeschreven toezicht door de wetgevende macht op grond van artikel 38, weerspiegelt een systeem dat is ontworpen om ervoor te zorgen dat internationale overeenkomsten de nationale belangen dienen, terwijl de legitimiteit van het overheidsoptreden wordt gewaarborgd door parlementaire betrokkenheid. Dit evenwicht wordt verder bemoeilijkt door de dualistische benadering van Bahrein, die voorrang geeft aan binnenlandse juridische procedures boven de automatische inwerkingtrekking van internationaal recht, waardoor de staat de controle behoudt over het tempo en de wijze van uitvoering.

Op internationaal niveau toont de deelname van Bahrein aan verdragen – variërend van regionale veiligheidspacten binnen de GCC tot economische overeenkomsten in het kader van de Wereldhandelsorganisatie – aan dat het land zich inzet voor wereldwijde samenwerking. Het dualistische kader en het feit dat Bahrein geen partij is bij het VCLT benadrukken echter dat binnenlandse overwegingen voorop staan bij het bepalen van de wijze waarop deze verplichtingen worden nagekomen. Zo ging de ratificatie door Bahrein van mensenrechtenverdragen, zoals het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW), gepaard met voorbehouden bij bepalingen die als onverenigbaar met de islamitische sharia werden beschouwd, wat de wisselwerking tussen internationale verplichtingen en culturele normen illustreert.

Deze evenwichtsoefening roept ook vragen op over de efficiëntie en consistentie van de uitvoering van verdragen door Bahrein. De dualistische eis van wetgevende maatregelen kan leiden tot discrepanties tussen internationale verplichtingen en de binnenlandse handhaving daarvan, wat mogelijk onzekerheid kan veroorzaken bij de verdragspartners. Het biedt echter ook een mechanisme voor publiek debat en aanpassing, waardoor wordt gewaarborgd dat het internationaal recht niet wordt opgelegd op een manier die de soevereine identiteit van Bahrein negeert.

Conclusie

Het proces van het sluiten van verdragen in Bahrein is een genuanceerd samenspel van grondwettelijke bevoegdheden, parlementaire controle en naleving van internationale rechtsnormen. Dit proces, dat is gebaseerd op de artikelen 37 en 38 van de Grondwet van 2002, legt de primaire verantwoordelijkheid bij de koning, terwijl voor verdragen met aanzienlijke binnenlandse gevolgen parlementaire goedkeuring vereist is. De dualistische benadering van de omzetting van verdragen in nationaal recht onderstreept nog eens de nadruk die Bahrein legt op het afstemmen van internationale verplichtingen op zijn binnenlandse juridische en culturele kader, wat vaak specifieke wetgeving vereist om de verdragsverplichtingen ten uitvoer te brengen.

Het feit dat Bahrein geen partij is bij het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969 sluit niet uit dat het land internationale overeenkomsten aangaat, maar geeft andere staten wel aan hoe belangrijk het is om inzicht te hebben in de unieke constitutionele en juridische context van het land. Voor landen die verdragen met Bahrein willen sluiten, zijn flexibiliteit en bilaterale communicatie essentieel om procedurele verschillen te overbruggen en wederzijdse naleving te waarborgen. Uiteindelijk weerspiegelt de benadering van Bahrein bij het sluiten van verdragen een bredere inspanning om een evenwicht te vinden tussen de eisen van internationale samenwerking en de noodzaak van nationale soevereiniteit, wat waardevolle lessen biedt voor staten die met soortgelijke uitdagingen op het gebied van het internationaal recht worden geconfronteerd.

Referenties

  • Grondwet van het Koninkrijk Bahrein (2002). Staatsblad van het Koninkrijk Bahrein.
  • Verenigde Naties. (1969). Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. Verdragenserie van de Verenigde Naties, deel 1155, blz. 331.