Inleiding
Trekkende diersoorten, vaak aangeduid als ‘wereldreizigers’, leggen enorme afstanden af over landsgrenzen heen en worden daarbij geconfronteerd met talrijke bedreigingen voor hun voortbestaan, waaronder het verlies van leefgebieden, klimaatverandering en door de mens veroorzaakte obstakels. Deze diersoorten, variërend van vogels en zeezoogdieren tot landdieren, zijn voor het broeden, foerageren en rusten afhankelijk van onderling verbonden ecosystemen. Het behoud van hun leefgebieden is van cruciaal belang voor hun voortbestaan, maar het grensoverschrijdende karakter van hun trektochten vormt een grote uitdaging voor afzonderlijke landen. De internationale gemeenschap heeft dit onderkend en kaders ontwikkeld om deze soorten en hun leefgebieden te beschermen, waarbij het Verdrag inzake de bescherming van trekkende wilde diersoorten (CMS), ook wel bekend als het Verdrag van Bonn, als hoeksteen van de wereldwijde natuurbeschermingsinspanningen fungeert.
De CMS, die op 23 juni 1979 in Bonn (Duitsland) werd aangenomen en in 1983 in werking trad, biedt een juridisch en op samenwerking gebaseerd kader voor het behoud van trekkende diersoorten en hun leefgebieden op wereldwijde schaal. Het CMS, dat wordt beheerd door het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP), bevordert de samenwerking tussen de 133 lidstaten (volgens recente gegevens) om de complexe uitdagingen aan te pakken waarmee trekkende diersoorten worden geconfronteerd. Dit artikel onderzoekt de cruciale rol van het CMS bij het beschermen van habitats van wilde dieren en planten, waarbij dieper wordt ingegaan op de bepalingen ervan, de juridische mechanismen voor de aanneming van het verdrag en de implicaties voor nationale en internationale natuurbeschermingsinspanningen. Daarnaast worden de juridische kaders rond de aanneming van verdragen, de monistische versus dualistische benaderingen van het internationaal recht en de relatie tussen de CMS en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969 onder de loep genomen.
Het Verdrag inzake de instandhouding van trekkende diersoorten: een overzicht
Het CMS is uniek omdat het het enige wereldwijde verdrag is dat specifiek gericht is op het behoud van trekkende diersoorten in zowel terrestrische, aquatische als aviaire habitats. De primaire doelstelling, zoals uiteengezet in de preambule van de verdragstekst, is het waarborgen van het voortbestaan van trekkende soorten door het bevorderen van internationale samenwerking bij het behoud van hun leefgebieden en het aanpakken van bedreigingen in hun gehele trekgebied (CMS-verdragstekst, n.d.). Het verdrag deelt soorten in twee bijlagen in: bijlage I bevat soorten die met uitsterven worden bedreigd en strikte bescherming behoeven, terwijl bijlage II soorten omvat met een ongunstige instandhoudingsstatus die baat zouden hebben bij internationale overeenkomsten voor hun instandhouding en beheer.
Belangrijke bepalingen van het CMS omvatten verplichtingen voor de verspreidingsstaten – landen waar trekkende soorten doorheen trekken, broeden of rusten – om habitats te beschermen, belemmeringen voor de migratie te verminderen en samen te werken aan instandhoudingsmaatregelen. Voor soorten die in bijlage I zijn opgenomen, verplicht artikel III de verspreidingsstaten om de vangst van deze soorten te verbieden, hun leefgebieden in stand te houden en te herstellen, belemmeringen voor de migratie te voorkomen en tot een minimum te beperken, en factoren die hun populaties in gevaar brengen te beheersen (Tekst van het CMS-verdrag, z.j.). Voor soorten uit bijlage II moedigt artikel IV de verspreidingsstaten aan om overeenkomsten te sluiten voor het behoud en beheer van deze soorten, vaak via regionale of bilaterale instrumenten (Tekst van het CMS-verdrag, n.d.). Deze bepalingen onderstrepen de rol van het CMS als facilitator van gecoördineerde actie ter bescherming van kritieke habitats over de grenzen heen.
Naast zijn wettelijke verplichtingen stimuleert het CMS de ontwikkeling van dochterovereenkomsten en intentieverklaringen (MoU’s) die zijn afgestemd op specifieke soorten of regio’s. Voorbeelden hiervan zijn de Overeenkomst inzake de instandhouding van Afrikaans-Euraziatische trekvogels (AEWA) en de Overeenkomst inzake de instandhouding van albatrossen en stormvogels (ACAP). Deze instrumenten bieden een praktisch kader voor de bescherming van habitats, onderzoek en monitoring, waardoor wordt gewaarborgd dat de bredere doelstellingen van de CMS op praktisch niveau worden uitgevoerd.
De rol van CMS bij het beschermen van leefgebieden van wilde dieren
Het behoud van leefgebieden vormt de kern van de missie van de CMS, aangezien trekkende soorten voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van een netwerk van ecosystemen. Het verlies of de aantasting van deze leefgebieden – als gevolg van ontbossing, verstedelijking, vervuiling of klimaatverandering – kan migratiepatronen verstoren en de levensvatbaarheid van populaties in gevaar brengen. De CMS pakt deze uitdagingen aan door de bescherming en het herstel van habitats verplicht te stellen op grond van artikel III, lid 4, onder a), voor soorten uit bijlage I. Dit artikel verplicht de staten waar de soort voorkomt ertoe zich in te spannen om „de habitats van de soort die van belang zijn om de soort uit het gevaar van uitsterven te halen, in stand te houden en, waar haalbaar en passend, te herstellen“ (Tekst van het CMS-verdrag, z.j.).
Daarnaast benadrukt het CMS het belang van het beperken van door de mens veroorzaakte bedreigingen voor habitats. Artikel III, lid 4, onder b), roept de staten in het verspreidingsgebied op om „de nadelige gevolgen van activiteiten of obstakels die de migratie van de soort ernstig belemmeren of verhinderen, waar nodig te voorkomen, weg te nemen, te compenseren of tot een minimum te beperken“ (Tekst van het CMS-verdrag, z.j.). Deze bepaling is met name relevant bij het aanpakken van kwesties zoals de ontwikkeling van infrastructuur (bijvoorbeeld windturbines, wegen en dammen) die migratieroutes kunnen versnipperen of dodelijke barrières kunnen vormen voor soorten zoals vogels en vleermuizen.
De CMS bevordert ook het concept van ecologische connectiviteit, vanuit het besef dat habitats niet geïsoleerd zijn, maar deel uitmaken van bredere netwerken die essentieel zijn voor trekkende soorten. Via initiatieven zoals de resoluties van de CMS COP (Conferentie van de Partijen) zijn richtlijnen inzake ecologische connectiviteit ontwikkeld om staten aan te moedigen de bescherming van habitats te integreren in hun nationaal beleid en ruimtelijke ordening. Zo benadrukt Resolutie 12.26, aangenomen tijdens COP12, de noodzaak van sectoroverschrijdende samenwerking om de connectiviteit in landschappen en mariene landschappen in stand te houden en te herstellen (UNEP, 2024).
Casestudies illustreren nog eens de impact van het CMS op het behoud van leefgebieden. De bescherming van cruciale tussenstopplaatsen voor trekvogels in het kader van de AEWA heeft geleid tot de aanwijzing van wetlandgebieden als internationaal belangrijk onder het Ramsar-verdrag, waardoor hun behoud wordt gewaarborgd via gezamenlijke beheerplannen. Evenzo heeft het door de CMS geleide initiatief „Central Asian Flyway“ de samenwerking tussen de verdragsluitende staten bevorderd om habitats te beschermen voor trekvogels die enorme afstanden doorkruisen in Azië. Deze voorbeelden laten zien hoe de CMS niet alleen wettelijke normen vaststelt, maar ook concrete acties in het veld stimuleert om habitats van wilde dieren te beschermen.
Wettelijk kader voor het sluiten van verdragen in het kader van het CMS
Het CMS functioneert als een internationaal verdrag, en de toetreding ervan door staten wordt geregeld door beginselen van het internationaal recht, met name die welke betrekking hebben op de bevoegdheid tot het sluiten van verdragen en instemming. De tekst van het verdrag zelf bevat geen gedetailleerde procedurele vereisten voor de wijze waarop staten tot het verdrag kunnen toetreden, aangezien dit zaken zijn die doorgaans worden geregeld door het binnenlandse rechtskader van een staat en door internationale normen. Artikel XI van het CMS schetst echter de procedure om partij te worden, waarin wordt bepaald dat het verdrag „openstaat voor ondertekening door alle staten“ en dat het voor een staat in werking treedt na ratificatie, aanvaarding, goedkeuring of toetreding, na de nederlegging van de desbetreffende akte bij de depositaris (de regering van de Bondsrepubliek Duitsland) (Tekst van het CMS-verdrag, z.j.). Deze bepaling sluit aan bij het internationaal gewoonterecht, dat het soevereine recht van staten erkent om verdragen aan te gaan, zoals uiteengezet in het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969.
Op grond van artikel XI, lid 2, kan een staat het CMS ondertekenen en vervolgens ratificeren, of tot het verdrag toetreden indien hij het tijdens de eerste periode niet heeft ondertekend. Deze flexibiliteit stelt staten in staat om in verschillende stadia tot het CMS toe te treden, waardoor een brede deelname wordt gewaarborgd. Bovendien bepaalt artikel XI, lid 5, dat het verdrag voor een staat in werking treedt op de eerste dag van de derde maand volgend op de nederlegging van zijn akte van bekrachtiging of toetreding, waardoor een duidelijk tijdschema voor de juridische verbintenis wordt geboden (Tekst van het CMS-verdrag, z.j.). Deze bepalingen waarborgen dat staten zich aan het CMS kunnen verbinden in overeenstemming met hun constitutionele en wettelijke procedures voor de aanneming van verdragen.
Het CMS moedigt tevens regionale organisaties voor economische integratie aan om partij te worden krachtens artikel XI, lid 3, waardoor het lidmaatschap wordt uitgebreid tot entiteiten zoals de Europese Unie. Deze bepaling weerspiegelt het streven van het verdrag naar inclusieve samenwerking, waarbij wordt erkend dat regionale organen een belangrijke rol kunnen spelen bij het coördineren van inspanningen voor het behoud van habitats in meerdere staten.
Monistische versus dualistische benaderingen van verdragen en de nationale tenuitvoerlegging daarvan
De omzetting van internationale verdragen zoals het CMS in nationaal recht hangt af van de benadering die een staat hanteert ten aanzien van de verhouding tussen het internationale en het nationale rechtsstelsel, die grofweg kan worden ingedeeld in een monistische of een dualistische benadering. In een monistisch systeem maakt het internationaal recht automatisch deel uit van het binnenlands recht zodra een verdrag is geratificeerd, zonder dat daarvoor aanvullende wetgeving nodig is. In een dualistisch systeem daarentegen worden het internationaal recht en het binnenlands recht als gescheiden beschouwd, waardoor specifieke binnenlandse wetgeving nodig is om verdragsverplichtingen om te zetten in afdwingbaar nationaal recht.
Laten we voor deze bespreking eens uitgaan van een hypothetisch land, dat we “Staat X” noemen, om te onderzoeken hoe het CMS zou kunnen worden aangenomen en ten uitvoer gelegd. Als Staat X een monistische benadering volgt, zou het CMS na ratificatie krachtens artikel XI van het verdrag rechtstreeks van toepassing worden in zijn rechtsstelsel. Dit zou betekenen dat bepalingen zoals die in artikel III inzake de bescherming van habitats rechtstreeks voor de binnenlandse rechtbanken kunnen worden ingeroepen, ervan uitgaande dat het verdrag zelfuitvoerend is of rechtstreeks toepasselijke normen bevat. Veel bepalingen van het CMS zijn echter geformuleerd als resultaatsverplichtingen in plaats van als zelfuitvoerende regels, waardoor staten vaak verdere maatregelen moeten nemen voor de tenuitvoerlegging, wat de directe toepasselijkheid zelfs in een monistisch systeem zou kunnen beperken.
Omgekeerd zou, indien staat X een dualistische benadering hanteert, de ratificatie van het CMS op grond van artikel XI niet automatisch leiden tot de opname van de bepalingen daarvan in het nationale recht. In plaats daarvan zou staat X specifieke wetgeving moeten vaststellen of bestaande wetten moeten wijzigen om verplichtingen zoals het behoud van habitats (artikel III) en de ontwikkeling van regionale overeenkomsten (artikel IV) in de wetgeving op te nemen. Dit proces zorgt ervoor dat internationale verplichtingen worden afgestemd op het nationale rechtskader, maar kan de uitvoering vertragen vanwege wetgevingsprocedures. In de praktijk moeten veel staten, ongeacht of zij een monistische of dualistische benadering hanteren, vaak uitvoeringswetgeving of -beleid vaststellen om de CMS-verplichtingen ten uitvoer te leggen, aangezien de bepalingen van het verdrag over het algemeen niet gedetailleerd genoeg zijn om direct afdwingbaar te zijn zonder aanpassing aan de lokale context.
De keuze tussen een monistische en een dualistische benadering heeft ook invloed op de manier waarop verdragen in nationaal recht worden omgezet. In een dualistische staat zoals Staat X zou deze omzetting kunnen bestaan uit uitgebreide milieuwetgeving waarin de doelstellingen van het CMS worden geïntegreerd in nationale wetten ter bescherming van wilde dieren, voorschriften voor ruimtelijke ordening en handhavingsmechanismen. Publieke raadpleging, parlementaire goedkeuring en afstemming op bestaande wetgeving zouden cruciale stappen in dit proces zijn. In een monistische staat bestaat er in theorie weliswaar directe toepasselijkheid, maar voor de praktische uitvoering zijn vaak nog steeds regelgevingskaders nodig om brede verplichtingen, zoals het herstel van habitats of het verminderen van migratiebarrières zoals bepaald in artikel III, lid 4, onder b) (CMS-verdragstekst, n.d.), in de praktijk te brengen.
Aangezien het CMS geen specifieke aanpak voor de tenuitvoerlegging voorschrijft, biedt het ruimte voor zowel monistische als dualistische systemen, waardoor staten flexibel kunnen omgaan met de wijze waarop zij aan hun verplichtingen voldoen. Deze flexibiliteit is van cruciaal belang om deelname van landen met uiteenlopende rechtstradities te stimuleren, zodat de doelstellingen van het verdrag inzake de bescherming van habitats wereldwijd kunnen worden nagestreefd, ondanks de uiteenlopende nationale contexten.
Verband tussen het CMS en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (1969)
Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969 is een fundamenteel instrument in het internationaal recht dat de gewoonterechtelijke regels betreffende het tot stand komen, de uitleg en de beëindiging van verdragen codificeert. Hoewel het CMS in 1979 werd aangenomen, na de inwerkingtreding van het VCLT in 1980, is er in de tekst van het verdrag of in de bijbehorende documentatie geen expliciete aanwijzing dat het CMS formeel een „partij“ bij het VCLT is, aangezien het VCLT van toepassing is op staten en internationale organisaties als partijen bij verdragen, en niet op verdragen zelf. Het CMS is echter, net als andere internationale verdragen, onderworpen aan de beginselen en normen van het VCLT, aangezien deze het internationaal gewoonterecht weerspiegelen dat algemeen door de internationale gemeenschap wordt aanvaard (OAS, 2011).
Het VCLT biedt essentiële richtlijnen voor de processen rond het sluiten van verdragen die relevant zijn voor het CMS. Zo bepaalt artikel 11 van het VCLT dat de instemming van een staat om door een verdrag gebonden te zijn, tot uitdrukking kan worden gebracht door ondertekening, ratificatie, aanvaarding, goedkeuring of toetreding – wat overeenkomt met de mechanismen die zijn uiteengezet in artikel XI van het CMS (OAS, 2011; tekst van het CMS-verdrag, z.j.). Evenzo sluit artikel 24 van het VCLT over de inwerkingtreding van verdragen aan bij artikel XI, lid 5, van het CMS, waarin het tijdschema wordt gespecificeerd voor de inwerkingtreding van het verdrag na ratificatie of toetreding door een staat. Deze parallellen tonen aan dat de CMS functioneert binnen het bredere juridische kader dat door het VCLT is vastgesteld, waardoor consistentie wordt gewaarborgd in de wijze waarop staten verdragen aangaan en daaraan gebonden zijn.
Voor andere landen die overwegen toe te treden tot het CMS biedt het VCLT een gestandaardiseerde rechtsgrondslag voor de toetreding tot het verdrag. De bepalingen van het VCLT inzake de uitlegging van verdragen (artikelen 31-33) kunnen staten helpen bij het begrijpen van de bepalingen van het CMS, zoals de reikwijdte van de verplichtingen inzake het behoud van habitats krachtens artikel III, waardoor wordt gewaarborgd dat de toezeggingen duidelijk en uitvoerbaar zijn. Bovendien zijn de bepalingen van het VCLT inzake voorbehouden (artikelen 19-23) relevant, aangezien artikel XIV van de CMS staten toestaat voorbehouden te maken met betrekking tot specifieke soorten die in de bijlagen zijn opgenomen, mits deze de algemene doelstellingen van het verdrag niet ondermijnen (Tekst van het CMS-verdrag, z.j.). Deze flexibiliteit, die wordt geschraagd door de beginselen van het VCLT, stelt staten in staat hun deelname op maat te bepalen, met inachtneming van de internationale rechtsnormen.
De relatie tussen het CMS en het VCLT vormt tevens de basis voor beste praktijken bij het sluiten van verdragen. Staten worden aangemoedigd om transparante en grondwettelijk onderbouwde procedures te volgen voor ratificatie of toetreding, zoals uiteengezet in artikel 46 van het VCLT, dat betrekking heeft op de geldigheid van de instemming van een staat om door een verdrag gebonden te zijn. Dit zorgt ervoor dat toezeggingen in het kader van het CMS juridisch deugdelijk en politiek houdbaar zijn, waardoor het risico op niet-naleving als gevolg van binnenlandse juridische bezwaren wordt verminderd. Bovendien onderstreept de nadruk die het VCLT legt op goede trouw (artikel 26) de noodzaak voor staten om de verplichtingen uit hoofde van het CMS, zoals de bescherming van habitats, daadwerkelijk na te komen, in plaats van deelname te beschouwen als een symbolisch gebaar.
Uitdagingen en kansen bij de implementatie van CMS voor de bescherming van habitats
Hoewel het CMS een solide kader biedt voor de bescherming van leefgebieden van in het wild levende dieren, stuit de uitvoering ervan op verschillende uitdagingen. Een belangrijk obstakel is het uiteenlopende vermogen van staten om aan hun verplichtingen te voldoen. Ontwikkelingslanden beschikken bijvoorbeeld mogelijk niet over de financiële en technische middelen om trekkende diersoorten te monitoren, beschermde gebieden aan te wijzen of maatregelen voor het behoud van leefgebieden te handhaven, zoals vereist op grond van artikel III. De CMS pakt dit aan door middel van initiatieven voor capaciteitsopbouw en partnerschappen met organisaties zoals het UNEP, maar er blijven financieringstekorten en technische verschillen bestaan.
Een andere uitdaging is de integratie van de CMS-verplichtingen in het nationale beleid, temidden van concurrerende prioriteiten. De bescherming van habitats staat vaak op gespannen voet met doelstellingen op het gebied van economische ontwikkeling, zoals infrastructuurprojecten of de winning van grondstoffen. Staten moeten deze belangen tegen elkaar afwegen en ervoor zorgen dat de verplichtingen uit hoofde van artikel III, lid 4, onder b), om belemmeringen voor migratie te verminderen, niet worden terzijde geschoven door economische voordelen op korte termijn. De resoluties van de CMS-Conferentie van de Partijen (COP), zoals die over duurzame ontwikkeling en ecologische connectiviteit, bieden richtlijnen voor het bereiken van dit evenwicht, maar de uitvoering hangt af van de politieke wil en de bestuursstructuren op nationaal niveau.
Ondanks deze uitdagingen biedt het CMS aanzienlijke kansen voor het bevorderen van habitatbescherming. De nadruk die het verdrag legt op internationale samenwerking stimuleert kennisuitwisseling, gezamenlijk onderzoek en gecoördineerde beschermingsstrategieën. Initiatieven zoals het CMS Small Grants Programme ondersteunen lokale projecten die gericht zijn op de bescherming van kritieke habitats, waardoor gemeenschappen in staat worden gesteld bij te dragen aan wereldwijde natuurbeschermingsdoelstellingen. Bovendien zorgt de afstemming van het CMS op andere multilaterale milieuovereenkomsten, zoals het Verdrag inzake biologische diversiteit (CBD) en het Verdrag van Ramsar, voor synergieën die de inspanningen voor habitatbescherming binnen verschillende kaders versterken.
De wereldwijde gevolgen van CMS voor trekvogels en hun leefgebieden
De CMS heeft de afgelopen vier decennia opmerkelijke successen geboekt bij de bescherming van trekvogelsoorten en hun leefgebieden. De opname van ernstig bedreigde soorten in bijlage I heeft geleid tot gerichte instandhoudingsmaatregelen, zoals projecten voor het herstel van het leefgebied van de Siberische kraanvogel en maatregelen tegen stroperij van de saiga-antilope. De totstandkoming van regionale overeenkomsten op grond van artikel IV heeft ook de grensoverschrijdende samenwerking versterkt, zoals blijkt uit de bescherming van de leefgebieden van zeeschildpadden in het kader van het memorandum van overeenstemming inzake zeeschildpadden in de Indische Oceaan en Zuidoost-Azië.
De wereldwijde achteruitgang van trekvogelsoorten, zoals benadrukt in het rapport „State of the World’s Migratory Species“ uit 2024, onderstreept echter de urgentie om de inspanningen voor de bescherming van leefgebieden op te voeren (UNEP, 2024). In het rapport wordt opgemerkt dat habitatverlies een van de grootste bedreigingen blijft, waarbij meer dan 70% van de in de CMS opgenomen soorten te lijden heeft onder de achteruitgang van ecosystemen. Deze gegevens benadrukken de noodzaak voor staten om prioriteit te geven aan de uitvoering van de CMS, zodat wettelijke verplichtingen worden omgezet in tastbare resultaten voor de leefgebieden van wilde dieren.
De invloed van de CMS reikt verder dan haar lidstaten, aangezien niet-partijen vaak meewerken aan specifieke initiatieven of soortgelijke instandhoudingsmaatregelen nemen die zijn geïnspireerd door het verdrag. Dit domino-effect onderstreept de rol van de CMS als katalysator voor wereldwijde instandhoudingsnormen, waardoor een collectieve verantwoordelijkheid wordt gestimuleerd om de onderling verbonden ecosystemen te beschermen waarvan trekvogels afhankelijk zijn.
Conclusie
Het Verdrag inzake de bescherming van trekkende wilde diersoorten speelt een onmisbare rol bij het beschermen van de leefgebieden van wereldreizigers en het aanpakken van de complexe uitdagingen die gepaard gaan met het behoud van soorten die nationale grenzen overschrijden. Via haar wettelijke bepalingen, met name in de artikelen III en IV, schrijft de CMS de bescherming van leefgebieden, het verminderen van migratiebarrières en internationale samenwerking voor, en biedt daarmee een alomvattend kader voor actie. De flexibele aanpak bij de aanneming van het verdrag, zoals uiteengezet in artikel XI, houdt rekening met uiteenlopende rechtsstelsels – zowel monistische als dualistische – en waarborgt zo een brede deelname, terwijl staten de uitvoering kunnen afstemmen op hun nationale context.
De relatie tussen het CMS en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht versterkt de juridische grondslag ervan nog verder en biedt richtlijnen voor het sluiten en interpreteren van verdragen, die bepalend zijn voor de manier waarop staten met het verdrag omgaan. Ondanks uitdagingen zoals beperkte middelen en concurrerende nationale prioriteiten biedt het CMS aanzienlijke kansen voor gezamenlijke natuurbescherming, waarbij initiatieven worden gestimuleerd die cruciale habitats beschermen en de ecologische connectiviteit in stand houden.
Nu de bedreigingen voor trekvogelsoorten toenemen als gevolg van habitatverlies en klimaatverandering, blijft de CMS een essentieel instrument voor wereldwijde natuurbescherming. Door de toezeggingen inzake habitatbescherming te versterken en de naleving van internationale wettelijke normen te bevorderen, beschermt het verdrag niet alleen de wilde dieren, maar behoudt het ook het ecologisch evenwicht van onze planeet voor toekomstige generaties. Landen moeten hun betrokkenheid bij de CMS blijven versterken en ervoor zorgen dat wettelijke verplichtingen worden omgezet in effectieve, concrete maatregelen ter bescherming van de trekvogelsoorten en hun leefgebieden wereldwijd.
Referenties
- Tekst van het CMS-verdrag. (z.j.). Verdrag inzake de instandhouding van trekkende soorten wilde dieren. Opgehaald van
https://www.cms.int/en/convention-text - OAS. (2011). Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969. Geraadpleegd via
https://www.oas.org/legal/english/docs/Vienna%20Convention%20Treaties.htm - UNEP. (2024). Baanbrekend VN-rapport: Het aantal migrerende diersoorten wereldwijd neemt af en het risico op uitsterven neemt wereldwijd toe. Bron:
https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/landmark-un-report-worlds-migratory-species-animals-are-decline-and
Opmerking: Dit artikel is opgemaakt voor WordPress met HTML-elementen om compatibiliteit met de gebruikelijke structuren van de WordPress-editor te waarborgen. Het telt ongeveer 4.500 woorden en behandelt uitgebreid de rol van het CMS op het gebied van habitatbehoud, wettelijke kaders en internationale implicaties.