Welkom bij OSTL: de Organisatie voor de Studie van het Verdragsrecht

Organisatie voor de Studie van het Verdragsrecht

Een internationale vereniging van wetenschappers, diplomaten en instellingen

Het verdragssluitingsproces van Eritrea: grondwettelijk kader en internationale verplichtingen

Inleiding

Het sluiten van verdragen is een fundamenteel aspect van de internationale betrekkingen, waardoor staten juridisch bindende overeenkomsten kunnen sluiten die betrekking hebben op een breed scala aan onderwerpen, variërend van handel en veiligheid tot mensenrechten en milieubescherming. Voor een staat als Eritrea, een relatief jonge natie die in 1993 onafhankelijk werd van Ethiopië, is het proces van het sluiten van verdragen niet alleen een instrument om met de internationale gemeenschap samen te werken, maar ook een weerspiegeling van zijn constitutionele kader en soevereiniteit. Dit artikel onderzoekt het verdragsvormingsproces van Eritrea in de context van zijn grondwettelijke bepalingen, met de nadruk op de juridische mechanismen voor het aangaan van internationale overeenkomsten, de aard van zijn benadering bij de integratie van verdragen in het nationale recht (monistisch of dualistisch), en de verhouding tot het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) van 1969. Door deze elementen te onderzoeken, beoogt deze analyse inzicht te verschaffen in de wijze waarop Eritrea omgaat met zijn internationale verplichtingen en biedt zij andere staten richtlijnen voor het aangaan van verdragen met Eritrea.

Het artikel is onderverdeeld in verschillende belangrijke onderdelen. Ten eerste wordt een overzicht gegeven van het constitutionele kader van Eritrea, met specifieke aandacht voor bepalingen met betrekking tot het sluiten van verdragen. Ten tweede wordt onderzocht of Eritrea een monistische of dualistische benadering van het internationaal recht hanteert en hoe verdragen binnen het nationale rechtsstelsel worden geïmplementeerd. Ten derde wordt de status van Eritrea ten aanzien van het VCLT 1969 onderzocht, evenals de implicaties van deze status voor het sluiten van verdragen met andere staten. Ten slotte sluit het artikel af met overwegingen over de bredere betekenis van het verdragsluitingsproces van Eritrea in de context van het internationaal recht en de diplomatie.

Het grondwettelijk kader van Eritrea voor het sluiten van verdragen

Het rechtsstelsel van Eritrea is gebaseerd op de grondwet, die in 1997 werd geratificeerd, maar waarvan de volledige tenuitvoerlegging door politieke en bestuurlijke problemen is bemoeilijkt. Ondanks deze uitdagingen blijft de grondwet van 1997 het fundamentele juridische document voor het begrijpen van de bestuursstructuur van het land, met inbegrip van de benadering van internationale betrekkingen en het sluiten van verdragen. De grondwet legt het kader vast voor de bevoegdheid van de staat om met de internationale gemeenschap samen te werken, en bakent de rollen van de verschillende takken van de overheid in het verdragssluitingsproces af.

Hoofdstuk II van de Eritrese grondwet, dat betrekking heeft op de grondbeginselen van het overheidsbeleid, legt de nadruk op het bevorderen van internationale samenwerking en het eerbiedigen van het internationaal recht. Meer bepaald bepaalt artikel 7, lid 2, van de grondwet dat Eritrea een buitenlands beleid zal voeren dat gebaseerd is op wederzijds respect, vreedzame coëxistentie en het bevorderen van internationale en regionale vrede en veiligheid. Hoewel deze bepaling niet expliciet betrekking heeft op het sluiten van verdragen, legt zij wel een leidend beginsel vast voor de betrekkingen van Eritrea met andere staten, waaronder uiteraard ook het onderhandelen over en het sluiten van verdragen valt (Grondwet van Eritrea, 1997).

Van meer direct belang voor het sluiten van verdragen is de bevoegdheidsverdeling met betrekking tot internationale overeenkomsten, die wordt geregeld in de bepalingen betreffende de uitvoerende macht. Volgens artikel 42 van de Grondwet beschikt de president van Eritrea over aanzienlijke bevoegdheden op het gebied van buitenlandse zaken. De president is bevoegd om de staat in internationale betrekkingen te vertegenwoordigen, ambassadeurs te benoemen en onderhandelingen te voeren met buitenlandse entiteiten. Belangrijk is dat artikel 42, lid 6, de president de bevoegdheid verleent om namens de staat internationale overeenkomsten te ondertekenen, in bepaalde gevallen onder voorbehoud van ratificatie door de Nationale Assemblee (Grondwet van Eritrea, 1997).

De rol van de Nationale Assemblee in het proces van het sluiten van verdragen wordt uiteengezet in artikel 32, waarin de wetgevende bevoegdheden van de Assemblee worden beschreven. Krachtens artikel 32, lid 4, is de Nationale Assemblee verantwoordelijk voor de ratificatie van internationale overeenkomsten die belangrijke nationale belangen raken, met name overeenkomsten met financiële gevolgen of die de nationale soevereiniteit raken. Deze bepaling geeft aan dat, hoewel de uitvoerende macht via de president verdragen initieert en daarover onderhandelt, wettelijke goedkeuring vereist is om verdragen van wezenlijk belang bindend te maken voor de staat (Grondwet van Eritrea, 1997). Deze rolverdeling weerspiegelt een systeem van checks and balances, dat ervoor zorgt dat internationale verbintenissen in overeenstemming zijn met de nationale belangen zoals vastgesteld door de wetgevende macht.

De praktische toepassing van deze grondwettelijke bepalingen blijft echter complex vanwege het feit dat de Grondwet van 1997 nog niet volledig ten uitvoer is gelegd. Sinds de ratificatie ervan wordt Eritrea bestuurd door een overgangsregering, en heeft de Nationale Assemblee niet gefunctioneerd zoals in de Grondwet is voorzien. Als gevolg hiervan valt het proces van het sluiten van verdragen in de praktijk vaak onder de gecentraliseerde controle van de uitvoerende macht, met name de president, terwijl de wetgevende macht slechts beperkt toezicht uitoefent. Deze realiteit roept vragen op over de naleving van grondwettelijke normen bij het sluiten van verdragen en de mate waarin internationale overeenkomsten een bredere nationale consensus weerspiegelen.

Ondanks deze uitdagingen biedt het grondwettelijk kader een duidelijke rechtsgrondslag voor Eritrea om verdragen aan te gaan. De bevoegdheid van de president om overeenkomsten te onderhandelen en te ondertekenen, in combinatie met de rol van de Nationale Assemblee bij de ratificatie, zorgt voor een proces in twee fasen dat overeenkomt met de gang van zaken in veel andere staten. Verdragen zijn, zodra ze zijn geratificeerd, bedoeld om deel uit te maken van de wettelijke verplichtingen van de staat, onder voorbehoud van hun omzetting in nationaal recht – een proces dat in de volgende paragraaf nader wordt besproken.

Monistische of dualistische benadering: Integratie van verdragen in nationaal recht

Een cruciaal aspect van het verdragssluitingskader van een staat is de manier waarop deze staat de verhouding tussen internationaal recht en nationaal recht benadert. Staten hanteren doorgaans een monistische of een dualistische benadering van deze verhouding. In een monistisch systeem wordt het internationaal recht bij ratificatie van een verdrag automatisch in het nationale recht opgenomen, zonder dat daarvoor aanvullende wetgevende maatregelen nodig zijn. In een dualistisch systeem daarentegen moeten verdragen via specifieke nationale wetgeving in het nationale recht worden omgezet voordat ze binnen de staat kunnen worden afgedwongen.

In het geval van Eritrea moet, om te bepalen of het land een monistische of dualistische benadering hanteert, zowel naar de grondwettelijke bepalingen als naar de staatspraktijk worden gekeken. Artikel 2, lid 3, van de Grondwet van 1997 legt de voorrang van de Grondwet boven alle andere wetten vast en bepaalt dat elke wet of handeling die in strijd is met de Grondwet nietig is. De grondwet gaat echter niet expliciet in op de status van internationale verdragen ten opzichte van het nationale recht, waardoor er ruimte voor interpretatie blijft (Grondwet van Eritrea, 1997).

Gezien het ontbreken van expliciete grondwettelijke richtlijnen over de rechtstreekse toepasselijkheid van verdragen, lijkt Eritrea de voorkeur te geven aan een dualistische benadering. Deze interpretatie wordt ondersteund door de vereiste in artikel 32, lid 4, dat belangrijke internationale overeenkomsten door de Nationale Assemblee moeten worden geratificeerd. Ratificatie door de wetgevende macht houdt vaak in dat verdere maatregelen, zoals het vaststellen van uitvoeringswetgeving, nodig kunnen zijn om de bepalingen van een verdrag binnen de binnenlandse rechtsorde ten uitvoer te brengen. Zonder dergelijke wetgeving zijn verdragen mogelijk niet rechtstreeks afdwingbaar voor Eritrese rechtbanken of door nationale autoriteiten.

Bovendien kent het rechtsstelsel van Eritrea, dat wordt beïnvloed door een combinatie van civielrechtelijke tradities (uit het Italiaanse koloniale verleden) en gewoonterecht, geen goed gedocumenteerde geschiedenis van automatische opname van internationaal recht in het nationale rechtskader. In de praktijk hangt de tenuitvoerlegging van verdragen vaak af van decreten van de uitvoerende macht of wetten van de wetgevende macht om de binnenlandse regelgeving in overeenstemming te brengen met internationale verplichtingen. Zo hebben de verplichtingen van Eritrea uit hoofde van regionale overeenkomsten, zoals die met de Afrikaanse Unie, doorgaans binnenlandse wetgevende of bestuurlijke maatregelen vereist om naleving te waarborgen.

Het dualistische karakter van de Eritrese aanpak kan ook worden afgeleid uit de beperkte jurisprudentie inzake de rechtstreekse toepassing van het internationaal recht. Er zijn nauwelijks meldingen dat de Eritrese rechterlijke macht, die onder aanzienlijke invloed van de uitvoerende macht opereert, in binnenlandse zaken rechtstreeks een beroep doet op verdragsbepalingen, wat er verder op wijst dat verdragen via nationale wetgeving in binnenlands recht moeten worden omgezet om rechtskracht te hebben. Dit dualistische standpunt staat in contrast met monistische stelsels, waarin geratificeerde verdragen onmiddellijk rechten of verplichtingen kunnen verlenen die voor binnenlandse rechtbanken afdwingbaar zijn.

Een puur dualistische karakterisering geeft de nuances van het Eritrese systeem echter wellicht niet volledig weer. Bij gebrek aan een functionerende Nationale Assemblee en met een gecentraliseerde uitvoerende macht kan het proces waarbij internationaal recht wordt omgezet in nationaal recht worden versneld of omzeild door middel van maatregelen van de uitvoerende macht. Deze pragmatische benadering, die weliswaar niet strikt aansluit bij een monistisch systeem, geeft aan dat het onderscheid tussen monisme en dualisme in de praktijk wellicht minder rigide is dan in theorie. Niettemin kan Eritrea, op basis van grondwettelijke bepalingen en het beschikbare bewijsmateriaal, wat betreft de integratie van verdragen in het nationale recht in de eerste plaats worden aangemerkt als een dualistische staat.

De gevolgen van deze dualistische benadering zijn aanzienlijk, zowel voor Eritrea als voor zijn verdragspartners. Voor Eritrea betekent dit dat internationale verbintenissen niet automatisch invloed hebben op binnenlandse wettelijke verplichtingen, tenzij er specifieke stappen worden ondernomen om deze in de nationale wetgeving op te nemen. Voor andere staten impliceert dit dat verdragen met Eritrea mogelijk follow-up-toezicht vereisen om ervoor te zorgen dat de overeengekomen bepalingen op nationaal niveau worden omgezet, aangezien ratificatie op zich de uitvoering ervan niet garandeert.

Eritrea en het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969

Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (VCLT) uit 1969 wordt vaak het „verdrag over verdragen” genoemd vanwege de uitgebreide codificatie van de regels die van toepassing zijn op het tot stand komen, de uitleg, de wijziging en de beëindiging van verdragen. Het verdrag werd op 23 mei 1969 aangenomen en trad op 27 januari 1980 in werking; is het VCLT in 2018 door 116 staten geratificeerd en wordt het algemeen beschouwd als een weerspiegeling van het internationaal gewoonterecht, zelfs voor staten die geen partij zijn (Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht, 1969).

Eritrea, dat in 1993 onafhankelijk werd, kwam na de inwerkingtreding van het VCLT als soevereine staat tot stand. Als zodanig hangt de verhouding van het land tot het VCLT af van de vraag of het als onafhankelijke staat tot het verdrag is toegetreden of het heeft geratificeerd. Volgens de beschikbare gegevens uit de Verdragensverzameling van de Verenigde Naties is Eritrea geen partij bij het VCLT van 1969. Deze status betekent echter niet dat Eritrea volledig vrij is van de in het verdrag vastgelegde beginselen, aangezien veel van de bepalingen ervan worden beschouwd als internationaal gewoonterecht, dat van toepassing is op alle staten, ongeacht of zij het verdrag hebben geratificeerd (Verdragencollectie van de Verenigde Naties, 2023).

Het feit dat Eritrea geen partij is bij het VCLT heeft verschillende gevolgen voor zijn praktijk bij het sluiten van verdragen en voor andere staten die overeenkomsten met het land willen sluiten. Ten eerste wordt van Eritrea, hoewel het formeel niet gebonden is aan de specifieke procedurele en materiële regels van het VCLT, toch verwacht dat het zich houdt aan de internationaal gebruikelijke normen met betrekking tot het sluiten en interpreteren van verdragen. Zo worden beginselen als „pacta sunt servanda“ (overeenkomsten moeten worden nagekomen) en onderhandelen te goeder trouw, die in het VCLT zijn vastgelegd, universeel erkend en zouden deze van toepassing zijn op de internationale verbintenissen van Eritrea.

Ten tweede kan het feit dat Eritrea niet is toegetreden tot het VCLT wijzen op een voorzichtige houding ten opzichte van formele internationale rechtskaders, mogelijk vanwege bezorgdheid over soevereiniteit of beperkte capaciteit als ontwikkelingsland. Deze houding zou van invloed kunnen zijn op de manier waarop Eritrea over verdragen onderhandelt, waarbij flexibiliteit mogelijk voorrang krijgt boven strikte naleving van de VCLT-protocollen. Zo zou Eritrea bijvoorbeeld de voorkeur kunnen geven aan bilaterale overeenkomsten boven multilaterale verdragen die onderworpen zijn aan gedetailleerde procedurele regels, waardoor meer op maat gesneden regelingen mogelijk zijn die aansluiten bij zijn nationale belangen.

Voor andere landen die verdragen met Eritrea willen sluiten, betekent het ontbreken van een formeel lidmaatschap van het VCLT dat uitdrukkelijke duidelijkheid in de verdragsbepalingen en onderhandelingsprocessen van essentieel belang is. Staten mogen er niet van uitgaan dat Eritrea automatisch de VCLT-richtlijnen zal volgen, zoals die betreffende de interpretatie van verdragen op grond van de artikelen 31-33 van het verdrag. In plaats daarvan moeten verdragsteksten gedetailleerde bepalingen bevatten inzake geschillenbeslechting, wijzigingsprocedures en beëindiging om mogelijke misverstanden te voorkomen (Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht, 1969).

Bovendien moeten andere staten zich bij het onderhandelen over verdragen bewust zijn van de dualistische benadering van Eritrea. Aangezien geratificeerde verdragen in Eritrea mogelijk niet direct afdwingbaar zijn zonder binnenlandse wetgeving, moeten verdragspartners wellicht samenwerken met de Eritrese autoriteiten om ervoor te zorgen dat de nodige nationale wetten worden aangenomen. Dit proces kan initiatieven voor capaciteitsopbouw of technische bijstand omvatten ter ondersteuning van wetgevingshervormingen die in overeenstemming zijn met de verdragsverplichtingen.

In een bredere context herinnert het feit dat Eritrea geen partij is bij het VCLT de internationale gemeenschap eraan dat niet alle staten binnen dezelfde juridische kaders opereren, zelfs niet als het gaat om fundamentele aspecten van het internationaal recht zoals het sluiten van verdragen. Deze diversiteit vereist aanpassingsvermogen en cultureel-juridische gevoeligheid bij diplomatieke contacten. Staten die met Eritrea samenwerken, moeten tijdens verdragsonderhandelingen prioriteit geven aan duidelijke communicatie en wederzijds begrip van juridische verwachtingen, in plaats van uitsluitend te vertrouwen op de veronderstelde naleving van internationale verdragen zoals het VCLT.

Casestudies en praktische overwegingen bij het sluiten van verdragen door Eritrea

Om de toepassing van het kader voor het sluiten van verdragen in Eritrea te illustreren, is het nuttig om te kijken naar de betrokkenheid van het land bij regionale en internationale overeenkomsten. Een opvallend voorbeeld is het lidmaatschap van Eritrea van de Afrikaanse Unie (AU), wat inhoudt dat het land zich moet houden aan de Oprichtingsakte van de AU en andere regionale verdragen. Hoewel specifieke details over de ratificatie- en uitvoeringsprocessen van Eritrea niet altijd openbaar worden vastgelegd, wijst de deelname van het land aan AU-kaders erop dat de uitvoerende macht een dominante rol speelt bij het aangaan van dergelijke overeenkomsten, terwijl er vanwege de huidige politieke structuur slechts beperkte aanwijzingen zijn voor betrokkenheid van de wetgevende macht.

Een ander belangrijk voorbeeld is het vredesakkoord met Ethiopië uit 2018, dat tot stand kwam onder auspiciën van regionale en internationale actoren. Dit akkoord, dat een einde maakte aan een langdurig grensconflict, kwam voornamelijk tot stand door beslissingen van de uitvoerende macht aan beide kanten, waarbij de president van Eritrea een centrale rol speelde bij de onderhandelingen en de ondertekening. De uitvoering van het akkoord stuitte op problemen, deels vanwege het gebrek aan transparante binnenlandse juridische mechanismen om de bepalingen ervan af te dwingen, wat het belang van de dualistische aanpak van Eritrea en de noodzaak van binnenlandse wetgevende maatregelen onderstreept (Verslagen van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, 2018).

Deze voorbeelden illustreren de praktische uitdagingen in het proces van het sluiten van verdragen in Eritrea, waaronder de centralisatie van de macht en de beperkte rol van het parlementaire toezicht. Voor andere staten onderstrepen deze casestudies het belang van rechtstreekse contacten met de uitvoerende macht van Eritrea, waarbij tegelijkertijd moet worden gepleit voor inclusieve processen die de legitimiteit en afdwingbaarheid van overeenkomsten kunnen versterken.

Conclusie

Het proces van het sluiten van verdragen in Eritrea wordt bepaald door het constitutionele kader, dat aanzienlijke bevoegdheden toekent aan de president, terwijl de Nationale Assemblee een rol behoudt bij de ratificatie van belangrijke internationale overeenkomsten. Ondanks de uitdagingen bij de volledige tenuitvoerlegging van de Grondwet van 1997 is de rechtsgrondslag voor het aangaan van verdragen duidelijk; deze is verankerd in de artikelen 42 en 32, waarin de uitvoerende en wetgevende bevoegdheden op het gebied van buitenlandse zaken zijn afgebakend. De aanpak van Eritrea bij de omzetting van verdragen in nationaal recht sluit nauwer aan bij een dualistisch systeem, waarbij binnenlandse wetgevende maatregelen vereist zijn om internationale verbintenissen om te zetten in afdwingbaar nationaal recht.

Het feit dat Eritrea geen partij is bij het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969 geeft zijn verhouding tot het internationaal recht een extra nuance. Hoewel Eritrea gebonden is aan de gewoonterechtsbeginselen die in het VCLT tot uiting komen, behoudt het land flexibiliteit in zijn praktijk van het sluiten van verdragen, wat van verdragspartners wellicht meer zorgvuldigheid vereist om wederzijds begrip en naleving te waarborgen. Voor andere staten vereist het aangaan van verdragen met Eritrea inzicht in de dualistische benadering van het land, de gecentraliseerde besluitvorming en het feit dat het geen partij is bij belangrijke internationale verdragen zoals het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht.

In de bredere context van de internationale betrekkingen biedt het verdragssluitingsproces van Eritrea waardevolle lessen over het omgaan met diversiteit in rechtsstelsels en politieke structuren. Hoewel er nog uitdagingen zijn bij het waarborgen van transparante en inclusieve verdragsprocessen binnen Eritrea, zijn er mogelijkheden voor internationale samenwerking ter ondersteuning van capaciteitsopbouw en juridische hervormingen die de effectiviteit van de internationale verplichtingen van het land vergroten. Uiteindelijk is inzicht in het unieke constitutionele en juridische landschap van Eritrea essentieel voor het bevorderen van wederzijds voordelige verdragsrelaties waarin zowel de nationale soevereiniteit als mondiale normen worden gerespecteerd.

Referenties

  • Grondwet van Eritrea. (1997). Asmara: Regering van Eritrea.
  • Verdragscollectie van de Verenigde Naties. (2023). Status van verdragen: Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. Beschikbaar op: https://treaties.un.org/
  • Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht. (1969). Verenigde Naties, Verdragenserie, deel 1155, blz. 331.
  • Verslagen van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. (2018). Verslagen over het vredesakkoord tussen Eritrea en Ethiopië. Beschikbaar op: https://www.un.org/securitycouncil/